POL polska
Logowanie
Zapamiętaj mnie
Zarejestruj konto

Category Archives: Dla konsumentów i producentów

Nowa żywność – bieżące przepisy

13.03.2017

Autor: mgr inż. Bogumiła Krygier

Nowa żywność – bieżące przepisy

Rozwój nowych technologii powoduje pojawianie się nowych składników żywności stosowanych do środków spożywczych. Składniki te często nie były wcześniej stosowane w żywieniu ludzi w Unii Europejskiej.

Co to jest nowa żywność? – definicja

Nowa żywność to, żywność, która nie była spożywana w znacznym stopniu w Unii Europejskiej przed 15 maja 1997 r.

Przepisy prawne

Unijne przepisy dotyczące nowej żywności i nowych składników żywności określono w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 stycznia 1997 r. dotyczącym nowej żywności i nowych składników żywności. Celem ww. rozporządzenia jest zharmonizowanie przepisów dotyczących zezwoleń na wprowadzanie do obrotu nowej żywności i nowych składników żywności na poziomie Unii Europejskiej (UE) oraz wprowadzenie wymogu przeprowadzania naukowej oceny w celu wykazania, że produkty te nie stanowią zagrożenia dla zdrowia ani dla środowiska.

Jak sprawdzić czy nowa żywność została dopuszczona do obrotu w Unii Europejskiej?

Przykładami różnych typów nowej żywności są:

  • fitosterole/fitostanole (m.in. Decyzja Komisji 200/500/EC, 2007/343/WE),

  • sok noni – sok z owoców Morinda citrifolia L. (Decyzja Komisji 2003/426/EC),

  • produkty rolne z krajów trzecich – np. nasiona Chia (Decyzja Komisji 2009/827/EC),

  • ekstrakty z roślin – białko rzepakowe (Decyzja Wykonawcza Komisji 2014/424/UE),

  • nowe źródła składników odżywczych – olej z mikroalg bogaty w kwas dokozaheksaenowy (DHA) (Decyzja 2003/427/EC),

  • nowy proces produkcji – np. poddawanie pieczywa promieniowaniu UV (Decyzja Wykonawcza Komisji 2016/398).

Na stronie Komisji Europejskiej dostępna jest lista dokumentów autoryzacyjnych dotyczących nowej żywności i nowych składników żywności które dotychczas zostały dopuszczone do obrotu na terenie Unii Europejskiej. Jest również wykaz wydanych Decyzji Komisji na mocy których odmówiono dopuszczenia do obrotu nowej żywności i nowych składników żywności.

Jakie są wymagania dotyczące nowej żywności, która ma być dopuszczona do stosowania w UE?

Nowa żywność oraz nowe składniki żywności, tak jak inne środki spożywcze dostępne na terenie Unii Europejskiej, nie mogą stanowić zagrożenia dla konsumenta lub wprowadzać go w błąd. Nie mogą również różnić się w takim stopniu od żywności i składników żywności, które mają zastępować, że ich zwykłe spożycie może być niekorzystne żywieniowo dla konsumenta.

Żywność oraz składniki nowej żywności, muszą przejść procedurę ewaluacyjną przed wprowadzeniem ich do obrotu.

Przedsiębiorca wprowadzający do obrotu nową żywność lub nowy składnik żywności jest zobowiązany do złożenia wniosku/aplikacji do danego państwa członkowskiego,
w którym żywność ta ma być wprowadzona do obrotu po raz pierwszy oraz przesłania kopii ww. wniosku/aplikacji do Komisji Europejskiej.

Wniosek w sprawie nowej żywności powinien zawierać niezbędne informacje z uwzględnieniem kopii badań prowadzonych na temat zgłaszanego produktu i wszelkie dostępne dokumenty, wskazujące na to, że dany produkt/składnik m.in. nie stanowi zagrożenia dla konsumenta oraz powinien zawierać odpowiednią propozycję znakowania.

Ocenę naukową bezpieczeństwa nowej żywności przeprowadzają jednostki naukowe krajów Unii Europejskiej. W uzasadnionych przypadkach istnieje praktyka oceny przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności. Nowa żywność podlega urzędowej kontroli żywności.

Jak znakować nową żywność?

W odniesieniu do znakowania warto zaznaczyć, że nowa żywność podlega ogólnym wymogom dotyczącym etykietowania określonym w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności. W niektórych przypadkach niezbędne może okazać się zamieszczenie na etykiecie dodatkowych informacji, zwłaszcza odnoszących się do opisu żywności, jej pochodzenia, składu lub warunków stosowania zgodnie z przeznaczeniem, w celu dopilnowania, aby konsumenci byli dostatecznie poinformowani o charakterze i bezpieczeństwie nowej żywności, zwłaszcza w odniesieniu do szczególnie wrażliwych grup ludności.

Żywność dla szczególnych grup ludności – nowe przepisy w Unii Europejskiej cz. 4

23.01.2017

Autor: dr. Katarzyna Stoś, prof. nadzw. IŻŻ, mgr Izabela Ziółkowska

Żywność dla szczególnych grup ludności – nowe przepisy w Unii Europejskiej cz. 4

Produkty zbożowe przetworzone i żywność dla dzieci

SPIS TREŚCI:

Produkty zbożowe przetworzone i żywność dla dzieci

W tej części cyklu Żywność dla szczególnych grup ludności – nowe przepisy w Unii Europejskiej zostaną szczegółowo omówione produkty zbożowe przetworzone i żywność dla dzieci.

Produkty zbożowe przetworzone i żywność dla dzieci to kolejna z grupa żywności uwzględniona w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 609/2013 z dnia 12 czerwca 2013 r. w sprawie żywności przeznaczonej dla niemowląt i małych dzieci oraz żywności specjalnego przeznaczenia medycznego i środków spożywczych zastępujących całodzienną dietę, do kontroli masy ciała (…).

Szczegółowe wymagania dla tej grupy produktów zostaną określone w rozporządzeniu delegowanym Komisji (UE).

W ramach dotychczasowych prac utworzono projekt rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr … z dnia …. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 609/2013 w odniesieniu do szczegółowych wymogów dotyczących składu preparatów do początkowego żywienia niemowląt i preparatów do dalszego żywienia niemowląt oraz informacji na ich temat, a także w odniesieniu do informacji dotyczących żywienia niemowląt i małych dzieci.

Definicje

Zgodnie z zawartą w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 609/2013 definicją, produkty zbożowe przetworzone – oznaczają żywność:

  • przeznaczoną do zaspokajania szczególnych potrzeb zdrowych niemowląt odstawianych od piersi oraz zdrowych małych dzieci, stosowaną jako uzupełnienie ich diety lub stosowaną w celu ich stopniowego przystosowania się do zwykłej żywności
  • należącą do jednej z następujących kategorii:
  • proste produkty zbożowe, które są lub muszą być przygotowane do spożycia poprzez dodanie mleka lub innych odpowiednio odżywczych płynów,
  • produkty zbożowe z dodatkiem składników wysokobiałkowych, które są lub muszą być przygotowane do spożycia poprzez dodanie wody lub innego płynu niezawierającego białka,
  • makarony stosowane w żywieniu po ugotowaniu w wodzie lub innych odpowiednich płynach,
  • sucharki i biszkopty, które mogą być stosowane zarówno do bezpośredniego spożycia, jak i po rozdrobnieniu, z dodatkiem wody, mleka lub innego stosownego płynu;

Z kolei żywność dla dzieci to żywność przeznaczona do spełnienia szczególnych potrzeb zdrowych niemowląt odstawianych od piersi oraz zdrowych małych dzieci, stosowana jako uzupełnienie ich diety lub w celu ich stopniowego przystosowania się do zwykłej żywności, z wyłączeniem:

  • produktów zbożowych przetworzonych
  • napojów na bazie mleka i podobnych produktów przeznaczonych dla małych dzieci.

Skład

Produkty zbożowe przetworzone i żywność dla dzieci są wytwarzane ze składników, w odniesieniu do których na podstawie ogólnie przyjętych danych naukowych stwierdzono, że są odpowiednie dla niemowląt i małych dzieci.

Wymogi szczegółowe dotyczące składu produktów zbożowych przetworzonych określono w załączniku I do projektu rozporządzenia delegowanego Komisji (UE). Wymogi te dotyczą zawartości zbóż, białka, węglowodanów, tłuszczów, witamin i składników mineralnych, a także pierwiastków śladowych (jeżeli je dodano).

Wymogi szczegółowe dotyczące składu innych produktów objętych ww. projektem rozporządzenia delegowanego określono w załączniku II do tego projektu. Wymogi te dotyczą zawartości białka, węglowodanów, tłuszczów, witamin i składników mineralnych, a także pierwiastków śladowych (jeżeli je dodano).

W ww. projekcie rozporządzenia delegowanego określono również dopuszczalne w produktach zbożowych przetworzonych i żywność dla dzieci poziomy pozostałości substancji czynnych, czyli substancji, w tym mikroorganizmów, wykazujących ogólne lub specyficzne oddziaływanie na organizmy szkodliwe lub na rośliny, części roślin lub na produkty roślinne.

Znakowanie

W znakowaniu produktów zbożowych przetworzonych i żywność dla dzieci przewiduje się obowiązkowe podanie informacji określonych w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności (…), w tym m.in.:

  • nazwę żywności;
  • wykaz składników;
  • wszelkie składniki lub substancje pomocnicze w przetwórstwie (wymienione w załączniku II do rozporządzenia nr 1169/2011 lub uzyskane z substancji lub produktów wymienionych w załączniku II nr 1169/2011 , powodujące alergie lub reakcje nietolerancji, użyte przy wytworzeniu lub przygotowywaniu żywności i nadal obecne w produkcie gotowym, nawet jeżeli ich forma uległa zmianie;
  • ilość określonych składników lub kategorii składników;
  • ilość netto żywności;
  • datę minimalnej trwałości lub termin przydatności do spożycia;
  • wszelkie specjalne warunki przechowywania lub warunki użycia;
  • instrukcję użycia, w przypadku gdy w razie braku takiej instrukcji odpowiednie użycie danego środka spożywczego byłoby utrudnione;
  • informację o wartości odżywczej, przy czym w przypadku produktów zbożowych przetworzonych i żywność dla dzieci informacja ta uwzględnia też zawartości każdej witaminy i każdego składnika mineralnego wymienionych w załącznikach I i II do projektu rozporządzenia delegowanego Komisji oraz znajdujących się w danym produkcie, z wyjątkiem sodu. Dodatkowo informację o wartości odżywczej produktu można również uzupełnić informacjami dotyczącymi ilości dowolnej substancji wymienionej w załączniku do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 609/2013.

Ponadto, zgodnie z projektem rozporządzenia delegowanego, w oznakowaniu produktów zbożowych przetworzonych i żywność dla dzieci przewiduje się zamieszczenie następujących informacji:

  • wskazanie wieku, od którego produkt może być stosowany, z uwzględnieniem składu produktu, jego konsystencji oraz innych szczególnych cech. Dla żadnego produktu podany wiek nie może być niższy niż cztery miesiące. W przypadku produktów zalecanych do stosowania od czwartego miesiąca życia można wskazać, że są odpowiednie od tego wieku, chyba że niezależne osoby posiadające kwalifikacje w dziedzinie medycyny, żywienia lub farmacji lub inni specjaliści odpowiedzialni za opiekę nad matką i dzieckiem zalecą inaczej;
  • informacje dotyczące obecności glutenu, jeśli określony wiek, od którego produkt może być używany, jest niższy niż sześć miesięcy;
  • w stosownych przypadkach wskazówki dotyczące właściwego przygotowania oraz informacja o tym, jak ważne jest postępowanie zgodnie z tymi wskazówkami.

Wprowadzanie do obrotu

Produkty zbożowe przetworzone i żywność dla dzieci mogą być wprowadzane na rynek jedynie pod warunkiem, że są zgodne z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE).

Należy podkreślić, iż ze względu na wątpliwości dotyczące niektórych kwestii, np. maksymalnego poziomu węglowodanów dodawanych do prostych produktów zbożowych, obecnie trwają prace nad przygotowaniem nowego projektu aktu delegowanego Komisji (UE) uzupełniającego rozporządzenie (UE) nr 609/2013 w odniesieniu do szczegółowych wymogów dotyczących składu produktów zbożowych przetworzonych i żywności dla dzieci oraz informacji na ich temat.

Żywność dla szczególnych grup ludności – nowe przepisy w Unii Europejskiej cz. 3

05.01.2017

Autor: dr. Katarzyna Stoś, prof. nadzw. IŻŻ, mgr Izabela Ziółkowska

Żywność dla szczególnych grup ludności – nowe przepisy w Unii Europejskiej cz. 3

Żywność opracowana w celu zaspokajania potrzeb żywieniowych niemowląt

SPIS TREŚCI:

Żywność opracowana w celu zaspokajania potrzeb żywieniowych niemowląt

 

W tej części cyklu Żywność dla szczególnych grup ludności – nowe przepisy w Unii Europejskiej zostaną szczegółowo omówione preparaty do początkowego i dalszego żywienia niemowląt.

Szczegółowe wymagania dla tej grupy produktów zostały określone w rozporządzeniu delegowanym Komisji (UE) nr 2016/127 z dnia 25 września 2015 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 609/2013 w odniesieniu do szczegółowych wymogów dotyczących składu preparatów do początkowego żywienia niemowląt i preparatów do dalszego żywienia niemowląt oraz informacji na ich temat, a także w odniesieniu do informacji dotyczących żywienia niemowląt i małych dzieci.

Nazwa

Zgodnie z ww. rozporządzeniem, preparaty do początkowego żywienia niemowląt i preparaty do dalszego żywienia niemowląt inne niż preparaty do początkowego żywienia niemowląt i preparaty do dalszego żywienia niemowląt wyprodukowane całkowicie z białek mleka krowiego lub koziego noszą nazwę: „Preparat do początkowego żywienia niemowląt” oraz „Preparat do dalszego żywienia niemowląt.

Z kolei preparaty do początkowego żywienia niemowląt i preparaty do dalszego żywienia niemowląt wyprodukowane całkowicie z białek mleka krowiego lub koziego noszą nazwę „Mleko początkowe” i „Mleko następne”.

Definicje

„Preparat do początkowego żywienia niemowląt” oznacza środek spożywczy przeznaczony dla niemowląt w ciągu pierwszych miesięcy życia, sam w sobie wystarczający, aby zostały spełnione potrzeby pokarmowe takich niemowląt do momentu wprowadzenia odpowiedniego żywienia uzupełniającego, zaś „preparat do dalszego żywienia niemowląt” oznacza środek spożywczy przeznaczony dla niemowląt w momencie wprowadzania odpowiedniego żywienia uzupełniającego, będący podstawowym składnikiem płynnym stopniowo coraz bardziej zróżnicowanej diety takich niemowląt (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 609/2013).

Skład

Zasadniczy skład preparatów do początkowego żywienia niemowląt i preparatów do dalszego żywienia niemowląt musi spełniać potrzeby żywieniowe zdrowych niemowląt zdefiniowane na podstawie ogólnie przyjętych danych naukowych.

Szczegółowe wymogi dotyczące składu preparatów do początkowego żywienia niemowląt zostały określone w załączniku I rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 2016/128, zaś szczegółowe wymogi dotyczące składu preparatów do dalszego żywienia niemowląt zostały określone w załączniku II do ww. rozporządzenia.

Preparaty do początkowego żywienia niemowląt są wytwarzane, zależnie od przypadku, ze źródeł białka określonych w załączniku I pkt 2 ww. rozporządzenia delegowanego i z innych składników żywności, w odniesieniu do których stwierdzono, na podstawie ogólnie przyjętych danych naukowych, że są odpowiednie dla niemowląt od chwili narodzin.

Preparaty do dalszego żywienia niemowląt są wytwarzane, zależnie od przypadku, ze źródeł białka określonych w załączniku II pkt 2 ww. rozporządzenia delegowanego i z innych składników żywności, w odniesieniu do których stwierdzono, na podstawie ogólnie przyjętych danych naukowych, że są odpowiednie dla niemowląt w wieku powyżej sześciu miesięcy.

W załączniku III do ww. rozporządzenia określono wartości niezbędnych i względnie niezbędnych aminokwasów w obu rodzajach preparatów.

W ww. rozporządzeniu delegowanym określono również dopuszczalne w preparatach do początkowego i do dalszego żywienia niemowląt poziomy pozostałości substancji czynnych, czyli substancji, w tym mikroorganizmów, wykazujących ogólne lub specyficzne oddziaływanie na organizmy szkodliwe lub na rośliny, części roślin lub na produkty roślinne.

Znakowanie

W znakowaniu preparatów do początkowego i dalszego żywienia niemowląt należy obowiązkowo podać informacje określone w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności (…), w tym m.in.:

  • nazwę żywności;
  • wykaz składników;
  • wszelkie składniki lub substancje pomocnicze w przetwórstwie (wymienione w załączniku II do rozporządzenia nr 1169/2011 lub uzyskane z substancji lub produktów wymienionych w załączniku II nr 1169/2011 , powodujące alergie lub reakcje nietolerancji, użyte przy wytworzeniu lub przygotowywaniu żywności i nadal obecne w produkcie gotowym, nawet jeżeli ich forma uległa zmianie;
  • ilość określonych składników lub kategorii składników;
  • ilość netto żywności;
  • datę minimalnej trwałości lub termin przydatności do spożycia;
  • wszelkie specjalne warunki przechowywania lub warunki użycia;
  • instrukcję użycia, w przypadku gdy w razie braku takiej instrukcji odpowiednie użycie danego środka spożywczego byłoby utrudnione;
  • informację o wartości odżywczej, przy czym w przypadku preparatów do początkowego i dalszego żywienia niemowląt informacja ta nie uwzględnia zawartości soli, uwzględnia zaś ilość każdej witaminy i każdego składnika mineralnego wymienionych w załącznikach I i II do rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 2016/127 oraz znajdujących się w danym preparacie, z wyjątkiem molibdenu, jak również uwzględnia ilość choliny, inozytolu oraz karnityny.

Ponadto, zgodnie z rozporządzeniem delegowanym, w oznakowaniu preparatów do początkowego żywienia niemowląt należy zamieścić:

  • sformułowanie określające, że produkt jest odpowiedni dla niemowląt od urodzenia, jeśli nie są one karmione piersią;
  • wskazówki dotyczące właściwego przygotowywania, przechowywania i pozbywania się produktu oraz ostrzeżenie dotyczące zagrożeń dla zdrowia w przypadku nieodpowiedniego przygotowania i przechowywania;
  • sformułowanie dotyczące wyższości karmienia piersią oraz sformułowanie zalecające stosowanie produktu jedynie po zasięgnięciu opinii niezależnych osób posiadających kwalifikacje w dziedzinie medycyny, żywienia lub farmacji bądź też innych specjalistów zajmujących się opieką nad matkami i dziećmi. Takie dane szczegółowe są poprzedzone wyrażeniem „ważna informacja” lub wyrażeniem o równoważnym znaczeniu, które jest również włączane do prezentacji i reklamy produktów do początkowego żywienia niemowląt,

zaś w oznakowaniu preparatów do dalszego żywienia niemowląt należy zamieścić:

  • informację, że produkt jest odpowiedni jedynie dla niemowląt w wieku powyżej sześciu miesięcy, że powinien być tylko jednym z elementów zróżnicowanej diety, że nie może być stosowany jako produkt zastępujący mleko kobiece w ciągu sześciu pierwszych miesięcy życia i że decyzję o rozpoczęciu żywienia uzupełniającego, w tym o jakimkolwiek odstępstwie od wieku sześciu miesięcy życia, należy podjąć wyłącznie za radą niezależnych osób posiadających kwalifikacje w dziedzinie medycyny, żywienia lub farmacji lub innych specjalistów zajmujących się opieką nad matkami i dziećmi w oparciu o indywidualne konkretne potrzeby niemowlęcia w zakresie wzrostu i rozwoju;
  • wskazówki dotyczące właściwego przygotowywania, przechowywania i pozbywania się produktu oraz ostrzeżenie dotyczące zagrożeń dla zdrowia w przypadku nieodpowiedniego przygotowania i przechowywania.

W ramach etykietowania, prezentacji i reklamy preparatów do początkowego żywienia niemowląt i preparatów do dalszego żywienia niemowląt zapewnia się informacje niezbędne do odpowiedniego użycia produktu, jednocześnie nie zniechęcając do karmienia piersią.

W ramach etykietowania, prezentacji i reklamy preparatów do początkowego żywienia niemowląt i preparatów do dalszego żywienia niemowląt nie stosuje się określeń „humanizowane”, „umatczynione”, „dostosowane” ani podobnych określeń.

W odniesieniu do preparatów do początkowego żywienia niemowląt nie stosuje się również oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych. Dozwolone jest natomiast stosowanie w odniesieniu do tych dwóch grup żywności pewnych sformułowań, takich jak:

  • „wyłącznie laktoza” – może być stosowane pod warunkiem że laktoza jest jedynym węglowodanem obecnym w produkcie;
  • „nie zawiera laktozy” – może być stosowane pod warunkiem że zawartość laktozy w produkcie wynosi nie więcej niż 2,5 mg/100 kJ (10 mg/100 kcal). Dodatkowo, jeżeli sformułowanie „nie zawiera laktozy” jest stosowane w odniesieniu do preparatów wytwarzanych ze źródeł białka innych niż izolaty białka sojowego, do preparatu dołącza się sformułowanie „nieodpowiednie dla niemowląt chorych na galaktozemię” o tej samej wielkości czcionki i tak samo widoczne jak sformułowanie „nie zawiera laktozy”, w bliskiej odległości od tego sformułowania;
  • „zawiera kwas dokozaheksaenowy (zgodnie z wymogiem prawnym dotyczącym wszystkich preparatów do początkowego żywienia niemowląt)” lub „zawiera DHA (zgodnie z wymogiem prawnym dotyczącym wszystkich preparatów do początkowego żywienia niemowląt)” – może być stosowane wyłącznie w odniesieniu do preparatów do początkowego żywienia niemowląt wprowadzonych na rynek przed dniem 22 lutego 2025 r.

 

Wprowadzanie do obrotu

Wprowadzając na rynek preparat do początkowego żywienia niemowląt, podmiot prowadzący przedsiębiorstwo spożywcze powiadamia właściwy organ każdego państwa członkowskiego, w którym dany produkt jest wprowadzany do obrotu, o informacji znajdującej się na etykiecie, wysyłając mu wzór etykiety stosowanej dla danego produktu, oraz o każdej innej informacji, której właściwy organ może zasadnie żądać w celu sprawdzenia zgodności z niniejszym rozporządzeniem.

Wprowadzając na rynek preparat do dalszego żywienia niemowląt wytwarzany z hydrolizatów białkowych lub preparat do dalszego żywienia niemowląt zawierający substancje inne niż substancje wymienione w załączniku II do rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 2016/127, podmiot prowadzący przedsiębiorstwo spożywcze powiadamia właściwy organ każdego państwa członkowskiego, w którym dany produkt jest wprowadzany do obrotu, o informacji znajdującej się na etykiecie, wysyłając mu wzór etykiety stosowanej dla danego produktu, oraz o każdej innej informacji, której właściwy organ może zasadnie żądać w celu sprawdzenia zgodności z ww. rozporządzeniem, chyba że państwo członkowskie zwolni ten podmiot prowadzący przedsiębiorstwo spożywcze z tego obowiązku w ramach krajowego systemu gwarantującego skuteczne oficjalne monitorowanie danego produktu.

Data stosowania rozporządzenia delegowanego

Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 2016/127 stosuje się od dnia 22 lutego 2020 r., z wyjątkiem preparatów do początkowego żywienia niemowląt i preparatów do dalszego żywienia niemowląt wytwarzanych z hydrolizatów białkowych, w odniesieniu do których niniejsze rozporządzenie stosuje się od dnia 22 lutego 2021 r.

Środek spożywczy zastępujący posiłek, do kontroli masy ciała – zmiany w rozporządzeniu (UE) nr 432/2012

25.10.2016

Środek spożywczy zastępujący posiłek, do kontroli masy ciała
– zmiany w rozporządzeniu (UE) nr 432/2012

dr Katarzyna Stoś, prof. nadzw. IŻŻ, mgr Aneta Głowala, mgr Izabela Ziółkowska

Do 20 lipca 2016 r. istniała kategoria żywności – „środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego”, do której kwalifikowane były m.in. produkty zastępujące posiłek, do kontroli masy ciała. W odniesieniu do ww. produktów, w 2012 r. dopuszczono do stosowania dwa oświadczenia zdrowotne, które zostały włączone do wykazu dozwolonych oświadczeń zdrowotnych, zawartego w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 432/2012 z dnia
16 maja 2012 r. ustanawiającym wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, innych niż oświadczenia odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci
(z późniejszymi zmianami). Aby oświadczenia te mogły być stosowane, ww. produkty musiały spełniać warunki określone w dyrektywie Komisji 96/8/WE z dnia 26 lutego 1996 r. w sprawie żywności przeznaczonej do użycia w dietach o obniżonej energetyczności (z późniejszymi zmianami).

W związku z wejściem w życie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)
nr 609/2013 z dnia 12 czerwca 2013 r. w sprawie żywności przeznaczonej dla niemowląt
i małych dzieci oraz żywności specjalnego przeznaczenia medycznego i środków spożywczych zastępujących całodzienną dietę, do kontroli masy ciała oraz uchylającego dyrektywę (…) Komisji 96/8/WE, (…)
, które zniosło pojecie środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, produkty zastępujące posiłek do kontroli masy ciała traktowane są jako żywność ogólnego spożycia i nie podlegają już ww. dyrektywie 96/8/WE. Stąd wynikła konieczność wprowadzenia stosownych zmian w rozporządzeniu (UE) nr 432/2012 w odniesieniu do oświadczeń zdrowotnych dotyczących produktów zastępujących posiłek do kontroli masy ciała.

W związku z powyższym w sierpniu b.r. Komisja Europejska zezwoliła (rozporządzenie Komisji (UE) nr 2016/1413 z dnia 24 sierpnia 2016 r. zmieniające rozporządzenie (UE)
nr 432/2012 (…)
) na stosowanie dwóch oświadczeń zdrowotnych w odniesieniu do środków spożywczych zastępujących posiłek, do kontroli masy ciała, które zostały włączone do wykazu dopuszczonych oświadczeń zawartych w rozporządzeniu (UE) nr 432/2012
w miejsce dotychczas obowiązujących oświadczeń. Komisja zezwoliła na ich stosowanie
w oparciu o pozytywną opinię Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), który stwierdził, że wykazano związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy spożywaniem środków spożywczych zastępujących posiłki, do kontroli masy ciała, w zastępstwie regularnych posiłków a utrzymaniem masy ciała po utracie wagi, a także pomiędzy spożywaniem środków spożywczych zastępujących posiłki, do kontroli masy ciała,
w zastępstwie regularnych posiłków w dietach o ograniczonej zawartości energetycznej,
a spadkiem masy ciała.

Są to następujące oświadczenia:

  • Zastąpienie jednego głównego posiłku dziennie w diecie niskokalorycznej środkiem spożywczym zastępującym posiłek, do kontroli masy ciała, pomaga w utrzymaniu masy ciała po jej utracie.

 

  • Zastąpienie dwóch głównych posiłków dziennie w diecie niskokalorycznej środkami spożywczymi zastępującymi posiłek, do kontroli masy ciała, pomaga w utracie wagi.

 

Warunki stosowania

Stosowanie ww. oświadczeń zdrowotnych dotyczących środków spożywczych zastępujących posiłek, do kontroli masy ciała wymaga spełnienia przez tę żywność odpowiednich wymagań w zakresie wartości energetycznej, zawartości i składu tłuszczu oraz białka, a także zawartości witamin i składników mineralnych. Wymagania te są następujące:

  • wartość energetyczna nie może wynosić mniej niż 200 kcal (840 kJ) ani więcej niż 250 kcal (1 046 kJ) na posiłek,
  • energia pochodząca z tłuszczów nie może przekraczać 30% całkowitej dostępnej wartości energetycznej produktu. Zawartość kwasu linolowego (w postaci glicerydów) nie może być mniejsza niż 1 g,
  • białko zawarte w żywności musi dostarczać nie mniej niż 25 % i nie więcej niż 50 % całkowitej wartości energetycznej produktu. Ponadto, wskaźnik chemiczny białka (najniższy stosunek między ilością każdego niezbędnego aminokwasu w białku badanym,
    a ilością odpowiadającego mu aminokwasu w białku wzorcowym)
    musi być równy wskaźnikowi ustalonemu przez Światową Organizację Zdrowia w „Wymaganiach dotyczących wartości energetycznej i białka(Sprawozdanie ze wspólnego posiedzenia FAO/WHO/UNU. Genewa: Światowa Organizacja Zdrowia, 1985 r. (Seria raportów technicznych WHO, 724)).

Schemat wymagań dotyczących aminokwasów (g/100 g białek)

Cystyna + metionina 1,7
Histydyna 1,6
Izoleucyna 1,3
Leucyna 1,9
Lizyna 1,6
Fenyloalanina + tyrozyna 1,9
Treonina 0,9
Tryptofan 0,5
Walina 1,3

Jeśli wskaźnik chemiczny białka jest niższy niż 100% wartości białka wzorcowego, minimalne poziomy białka będą odpowiednio podwyższone. W każdym przypadku wskaźnik chemiczny białka musi być przynajmniej równy 80% białka wzorcowego.

We wszystkich przypadkach, aminokwasy mogą być dodawane jedynie w celu poprawienia wartości odżywczej białek i wyłącznie w proporcjach niezbędnych dla osiągnięcia tego celu.

  • żywność dostarcza co najmniej 30 % referencyjnych wartości spożycia witamin
    i składników mineralnych
    (określonych w załączniku XIII do rozporządzenia (UE)
    nr 1169/2011) w każdym posiłku. Wymóg ten nie dotyczy fluorku, chromu, chlorku
    i molibdenu. Dostarczana przez tę żywność ilość sodu w każdym posiłku wynosi co najmniej 172,5 mg, zaś ilość potasu w każdym posiłku wynosi co najmniej 500 mg.

Dodatkowe wymogi

Warunkiem stosowania powyższych oświadczeń jest spełnienie opisanych wyżej warunków, jak również spełnienie dodatkowych wymagań („warunki lub ograniczenia stosowania danej żywności, dodatkowe wyjaśnienia lub ostrzeżenia”), które obligują do podania informacji dla konsumenta o znaczeniu przyjmowania odpowiedniej ilości płynów w ciągu dnia oraz informacji o tym, że produkty są przydatne dla zamierzonego użycia jedynie w ramach diety niskokalorycznej i że inne środki spożywcze powinny być niezbędną częścią takiej diety.

Ponadto, w przypadku zastosowania oświadczenia – „Zastąpienie jednego głównego posiłku dziennie w diecie niskokalorycznej (…)” – wymagane jest podanie następującej informacji dla konsumenta: „Aby wystąpiło deklarowane działanie jeden główny posiłek dziennie należy zastąpić jednym środkiem spożywczym zastępującym posiłek, do kontroli masy ciała”.

Z kolei w przypadku zastosowania oświadczenia – „Zastąpienie dwóch głównych posiłków dziennie w diecie niskokalorycznej (…)” – wymagane jest podanie następującej informacji dla konsumenta: „Aby wystąpiło deklarowane działanie, dwa główne posiłki dziennie należy zastąpić środkami spożywczymi zastępującymi posiłek, do kontroli masy ciała”.

Okres przejściowy

Aby umożliwić podmiotom działającym na rynku spożywczym dostosowanie się do koniecznych zmian w zakresie warunków stosowania oświadczeń zdrowotnych dotyczących środków spożywczych zastępujących posiłek, do kontroli masy ciała, zwłaszcza
w odniesieniu do wartości energetycznej i zawartości witamin i składników mineralnych, przewidziano okres przejściowy. W okresie od dnia 21 lipca 2016 r. do dnia 14 września 2019 r. żywność opatrzona omawianymi oświadczeniami musi spełniać następujące wymagania w zakresie wartości energetycznej i ilości witamin i składników mineralnych:

  • wartość energetyczna żywności nie może wynosić mniej niż 200 kcal (840 kJ) i więcej niż 400 kcal (1 680 kJ),
  • żywność musi dostarczać w każdym posiłku przynajmniej 30% ilości witamin
    i składników mineralnych
    określonych w poniższej tabeli:
Witamina A (μg RE) 700
Witamina D (μg) 5
Witamina E (mg) 10
Witamina C (mg) 45
Tiamina (mg) 1,1
Ryboflawina (mg) 1,6
Niacyna (mg-NE) 18
Witamina B6 (mg) 1,5
Folian (μg) 200
Witamina B12 (μg) 1,4
Biotyna (μg) 15
Kwas pantotenowy (mg) 3
Wapń (mg) 700
Fosfor (mg) 550
Żelazo (mg) 16
Cynk (mg) 9,5
Miedź (mg) 1,1
Jod (μg) 130
Selen (μg) 55
Sód (mg) 575
Magnez (mg) 150
Mangan (mg) 1

Ponadto, w okresie przejściowym, ilość potasu dostarczanego przez żywność opatrzoną omawianymi oświadczeniami musi wynosić co najmniej 500 mg w każdym posiłku.

Co warto wiedzieć o wapniu?

13.10.2016

mgr inż. Edyta Pietraś, dr inż. Anna Wojtasik

 

Co warto wiedzieć o wapniu?

 

Spis treści

 

Rola wapnia w organizmie

Wapń (Ca) jest głównym składnikiem mineralnym w organizmie człowieka. Około 99% wapnia znajduje się w kościach i zębach, których jest podstawowym materiałem budulcowym. Pozostała ilość tego pierwiastka zawarta jest w tkankach miękkich oraz w płynach ustrojowych, gdzie spełnia inne, niż budulcowe, funkcje. Kości stanowią magazyn dla wapnia krążącego w płynach pozakomórkowych, pomagający utrzymać stałe stężenie tego składnika we krwi.

Wapń, poza udziałem w budowie kości i zębów, uczestniczy w wielu procesach metabolicznych: aktywacji niektórych enzymów, budowie hormonów, przewodnictwie bodźców nerwowych, kurczliwości mięśni, przepuszczalności błon komórkowych,
w krzepnięciu krwi. Odgrywa także rolę w prawidłowym działaniu układu naczyniowego
i pracy serca. Zmniejsza przepuszczalność błon komórkowych, jak również ma znaczenie
w obniżaniu ciśnienia krwi.

Do prawidłowego wchłaniania i wykorzystania wapnia przez organizm człowieka niezbędna jest odpowiednia ilość witaminy D. Ważną rolę w zachowaniu prawidłowej gospodarki wapniowej w organizmie spełnia także odpowiedni stosunek wapnia do fosforu
w diecie. Jest on zróżnicowany w zależności od wieku. W przypadku osób dorosłych przyjmuje się, że stosunek molowy Ca:P powinien wynosić 1:1, dla dzieci – 1,2:1, a dla niemowląt 1,5:1.

 

Zapotrzebowanie organizmu na wapń

Zapotrzebowanie na wapń jest zróżnicowane w zależności od płci, wieku, stanu fizjologicznego. Zgodnie z zaleceniami niemowlęta w pierwszym półroczu życia powinny spożywać 200 mg wapnia/dzień, dzieci w wieku 1–3 lat 700 mg/dzień, a ludzie dorośli
w wieku 19–50 lat 1000 mg/dzień (tabela 1). Najwięcej wapnia (1300 mg/dzień) potrzebują dzieci i młodzież w wieku 10–18 lat oraz bardzo młode kobiety ciężarne i karmiące (poniżej 19. roku życia).

Referencyjna wartość spożycia wapnia dla człowieka dorosłego, określona do celów znakowania żywności, wynosi 800 mg/dzień.

Tabela 1. Zalecane spożycie wapnia

Grupa

(płeć/wiek)

lata

Wapń

 

mg/dzień

Grupa

(płeć/wiek)

lata

Wapń

 

mg/dzień

Niemowlęta Mężczyźni
0-0,5 200 19-65 1000
0,5-1 260 >  65 1200
Dzieci Kobiety
1 -3 700 19-50 1000
4-9 1000 > 50 1200
Chłopcy Kobiety ciężarne
10-18 1300 < 19 1300
Dziewczęta ≥ 19 1000
10-18 1300 Kobiety karmiące
< 19 1300
≥ 19 1000

Skutki niedoboru lub nadmiaru wapnia w organizmie

Zbyt małe spożycie wapnia z dietą, jego złe wchłanianie czy też nadmierne wydalanie, zaburzenia hormonalne mogą prowadzić do niedoborów tego składnika w organizmie człowieka.

U dzieci długotrwałe niedobory wapnia są przyczyną krzywicy. Niedostateczna podaż wapnia z dietą przez dzieci i młodzież w okresie ich intensywnego wzrostu, połączona z niedoborem witaminy D i małą aktywnością fizyczną, może wpływać na obniżenie szczytowej masy kostnej, co zwiększa ryzyko wystąpienia osteopenii, wcześniejszej osteoporozy i złamań w późniejszym wieku. Natomiast u osób dorosłych może przyczyniać się do demineralizacji kości, powodując ich zmiękczenie i deformację, oraz zwiększać ryzyko rozwoju osteoporozy. W miarę starzenia się organizmu dochodzi do utraty wapnia z kości, czego następstwem są złamania. Złamania te są tym częstsze im mniejsza jest szczytowa masa kostna osiągnięta w okresie rozwojowym.

Niedobory wapnia powodują też zaburzenia ze strony układu nerwowego, zwiększenie pobudliwości, jak również mogą prowadzić do wzrostu ciśnienia tętniczego krwi.

Na powstawanie niedoborów wapnia w organizmie, obok zbyt małego spożycia
z dietą, mogą wpływać także czynniki zwiększające jego wydalanie z moczem. Do tego procesu może przyczyniać się m.in. wysokie spożycie białka i  nadmierna zawartość sodu (soli) w diecie. Również kofeina powoduje krótkotrwałe zwiększenie wydalania wapnia
z moczem i w pewnym stopniu może obniżać jego wchłaniane.

Uważa się, że w przypadku prawidłowego urozmaiconego żywienia nadmiar wapnia w organizmie nie występuje. Może on być skutkiem przedawkowania witaminy D u małych dzieci, a także stosowania przez dorosłych preparatów farmaceutycznych zawierających wapń w dawkach powyżej 3-4 g/dzień Przyjmuje się, że maksymalną, dobrze tolerowaną przez osoby zdrowe, ilością wapnia jest 2,5 g/dzień. Należy wspomnieć, że u osób z kamicą nerkową nadmierne spożycie wapnia może się przyczyniać do powstania kamieni nerkowych. Nadmiar wapnia w diecie może także ograniczać wchłanianie innych składników mineralnych, takich jak cynk, magnez i żelazo.

Występowanie wapnia w żywności

Zawartość wapnia w żywności waha się w szerokich granicach: od kilku miligramów w 100 g niektórych owoców, warzyw (np. arbuz, pomidory), niektórych gatunków mięs (np. drobiowe) do ponad 1 g w 100 g mleka w proszku (tabela 2).

Najlepszym źródłem dobrze przyswajalnego wapnia jest mleko i jego przetwory,
z których wapń absorbowany jest w około 1/3 jego zawartości. Osobom nietolerującym laktozy zaleca się spożywanie zamiast mleka przetworów mlecznych, w których część laktozy zastała rozłożona. Do takich produktów należą napoje fermentowane (kefir, jogurt) i sery podpuszczkowe dojrzewające (tzw. żółte). Jednocześnie należy pamiętać, że spożycie serów żółtych nie powinno być zbyt duże ze względu na dużą zawartość tłuszczu i cholesterolu.

Tabela 2. Zawartość wapnia w przykładowych produktach spożywczych

PRODUKT Wapń

mg/100 g

PRODUKT Wapń

mg/100 g

Mleko 2% tł.

Mleko odtłuszczone w proszku

Jogurt naturalny 2% tł.

Jogurt morelowy 1,5% tł.

Kefir 2% tł.

Ser edamski, tłusty

Ser gouda, tłusty

Ser cheddar, pełnotłusty

Ser topiony, tłusty

Ser twarogowy, półtłusty

Ser typu feta

Śmietana 18% tł.

120

1404

170

133

103

867

807

703

367

94

500

99

Chleb żytni razowy

Chleb żytni staropolski

Bułka grahamka

Kajzerka

Płatki owsiane

Płatki kukurydziane

71

15

24

16

54

8

Pietruszka, liście

Fasola, nasiona suche

Jarmuż

Boćwina

Kapusta włoska

Kalafior

Ziemniaki

193

163

157

97

77

13

4

Wieprzowina, karkówka

Wieprzowina, szynka surowa

Wołowina, szponder

Wołowina, pieczeń

Mięso z piersi kurczaka

18

5

27

3

5

Maliny

Pomarańcza

Truskawki

Brzoskwinia

Banan

Jabłko

Figi, suszone

Morele, suszone

Rodzynki

35

33

26

9

6

4

203

139

78

Sandacz, świeży

Dorsz, świeży

Sardynka, w oleju

Śledź, solony

49

9

330

62

Jaja kurze, całe 47 Migdały

Orzechy laskowe

Orzechy włoskie

239

186

87

Dobrym źródłem wapnia są także konserwy rybne, ponieważ często do ich przygotowywania używane są całe tuszki ryb wraz ze szkieletem i ryby wędzone. Niektóre produkty roślinne (suche nasiona fasoli, jarmuż, kapusta, natka pietruszki, szpinak, orzechy, niektóre przetwory zbożowe) również zawierają znaczne ilości tego składnika, ale nie jest on tak dobrze przyswajalny, jak z mleka i jego przetworów.

Pewnych ilości wapnia może dostarczać również woda do picia, zwłaszcza tzw. twarda oraz wody mineralne. Na rynku dostępne są wody mineralne zawierające ponad
150 mg wapnia/l.

Niektóre dostępne na rynku produkty sa wzbogacane w wapń. Można tu wymienić jogurty czy kefiry, desery mleczne z czekoladą i orzechami lub z sokiem owocowym, twarożki owocowe, napoje kakaowe instant, batoniki zbożowe, parówki czy gumę do żucia
z dodatkiem wapnia. Zawartość wapnia w produktach tego typu waha się w szerokich granicach i odpowiada od 15% do 200% zalecanego dziennego spożycia w przeliczeniu
na 100 g produktu.

Czynniki wpływające na przyswajalność wapnia z diety

Przyswajalność wapnia z diety wynosi 10–40%. Na jego biodostępność z pożywienia wpływa szereg czynników.

Za małą przyswajalność wapnia z produktów roślinnych odpowiadają zawarte w nich: kwas szczawiowy (występujący np. w szczawiu, szpinaku, rabarbarze) czy kwas fitynowy (znajdujący się np. w otrębach). Wykorzystanie wapnia utrudnia także obecność nierozpuszczalnych frakcji błonnika pokarmowego, tłuszczu oraz zbyt duża zawartość fosforu w diecie.

Do czynników zwiększających wchłanianie wapnia należą: laktoza, niektóre aminokwasy (lizyna, arginina), witamina D, inulina, fruktooligosacharydy i niektóre fosfopeptydy kazeiny. Najlepiej przyswajalny wapń pochodzi z mleka i przetworów mlecznych, ponieważ produkty te zawierają laktozę, kazeinę i charakteryzują się korzystnym stosunkiem wapnia do fosforu.

Istotną rolę w przyswajaniu wapnia odgrywa też rodzaj produktu stanowiącego jego źródło, skład posiłku oraz ilość białka w diecie.

Uważa się, że prawidłowa dieta pozwala na pokrycie zapotrzebowania na wapń
i zawiera składniki odżywcze zwiększające jego wchłanianie. W wielu jednak grupach,
np. młodzieży, spożycie wapnia jest wciąż za małe i często wynosi około połowę zalecanej ilości. Z uwagi na istotną rolę wapnia w organizmie należy zadbać, aby składnik ten był dostarczany na odpowiednim poziomie wraz z dietą.

Wybrane piśmiennictwo

  • Kunachowicz H., Nadolna I., Przygoda B., Iwanow K.: Tabele składu i wartości odżywczej żywności, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005.
  • Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja, red. nauk.: M. Jarosz, IŻŻ, Warszawa 2012.
  • Praktyczny podręcznik dietetyki, red. nauk.: M. Jarosz, IŻŻ, Warszawa 2010.W Ż
  • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1169/2011 z dnia
    25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, Dz.U. L 304 z 22.11.2011.
  • Rozporządzenie (WE) Nr 1925/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia
    20 grudnia 2006 r. w sprawie dodawania do żywności witamin i składników mineralnych i niektórych innych substancji (z późn. zm)

Co warto wiedzieć o selenie?

04.10.2016

Anna Wojtasik, Edyta Pietraś

Co warto wiedzieć o selenie?

 

Spis treści

Rola selenu w organizmie

Selen jest pierwiastkiem niezbędnym do życia i prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. Jako składnik enzymów i cytochromu bierze udział w procesach metabolicznych komórki. Wchodzi w skład peroksydazy glutationowej – grupy enzymów regulujących szybkość procesów utleniania w komórkach i chroniących błony komórkowe przed uszkodzeniem przez wolne rodniki. Jako składnik innego enzymu – reduktazy tioredoksyny – bierze udział w odzyskiwaniu kwasu askorbinowego z jego utlenionych metabolitów. Bez selenu nie jest możliwy metabolizm hormonów tarczycy.

Pierwiastek ten, stymulując syntezę przeciwciał i aktywność fagocytarną, wpływa na zwiększenie odporności organizmu. Wraz z witaminą E działa ochronnie na pracę serca i układu krążenia. Ma znaczenie w profilaktyce niektórych form nowotworów. Chroniąc przed wolnymi rodnikami, obniża zdolność związków kancerogennych do wywołania mutacji oraz hamuje podział komórek rakowych i powstrzymuje rozprzestrzenianie się ich po tkankach.

Selen zmniejsza również szkodliwe działanie metali ciężkich (kadmu, ołowiu, arsenu, rtęci i talu) poprzez tworzenie z nimi nieaktywnych i nietoksycznych kompleksów.

Zapotrzebowanie organizmu na selen

Do prawidłowego funkcjonowania organizm człowieka potrzebuje niewielkich ilości selenu: w zależności od wieku, od kilkunastu do kilkudziesięciu mikrogramów dziennie (tabela 1). I tak np. zalecane spożycie selenu dla niemowlęcia w pierwszym półroczu życia wynosi 15 µg/dzień, a dla młodzieży od 13. roku życia i ludzi dorosłych 55 µg/dzień. Podczas ciąży wzrasta zapotrzebowanie na selen z uwagi na konieczność zabezpieczenia potrzeb rosnącego płodu. Również kobiety karmiące potrzebują więcej selenu, aby uzupełnić ilość tego składnika wydzielaną z mlekiem. Dlatego zalecane spożycie selenu dla kobiet ciężarnych wynosi 60 µg/dzień, a dla kobiet karmiących 70 µg/dzień.

Referencyjna wartość spożycia selenu dla człowieka dorosłego, określona do celów znakowania żywności, wynosi 55 µg/dzień.

Tabela 1.

Zalecane spożycie selenu

Grupa

(płeć/wiek)

lata

Selen

µg/dzień

Grupa

(płeć/wiek)

lata

Selen

µg/dzień

Niemowlęta Dziewczęta
0-0,5 15 10-12 40
0,5-1 20 13- 18 55
Dzieci
1 -3 20 Mężczyźni 55
4-9 30 Kobiety 55
Chłopcy
10-12 40 Kobiety ciężarne 60
13-18 55 Kobiety karmiące 70

Skutki niedoboru lub nadmiaru selenu w organizmie

Selen jest pierwiastkiem charakteryzującym się wąskim marginesem bezpieczeństwa między stanem niedoboru, prawidłowym a dawką toksyczną. Tak więc zarówno niedobory, jak i nadmiar tego składnika są niebezpieczne dla organizmu.

Na obszarach, gdzie występują niedobory selenu w glebie, obserwowano zwiększoną śmiertelność z powodu chorób układu krążenia i chorób nowotworowych. Klasycznym przykładem niedoborów selenu są choroby endemicznie występujące na terenie Chin: choroba mięśnia sercowego, tzw. kardiomiopatia młodzieńcza (choroba Keshan) i dystrofia chrząstek stawowych (choroba Kashin-Back).

Obniżony poziom selenu obserwuje się u chorych na AIDS, jak również w chorobach naczyń krwionośnych, ostrym zapaleniu trzustki, fenyloketonurii, mukowiscydozie, reumatoidalnym zapaleniu stawów, retinopatii, niewydolności nerek, złym ogólnym samopoczuciu, chorobach immunologicznych. i u chorych z depresją. Długotrwałe niedobory selenu mogą być przyczyną złej przyswajalności jodu i wiążą się z patologią tarczycy.

Przypadki ostrego zatrucia selenem występującym w diecie są rzadkie. Nadmierne jego spożycie może mieć miejsce np. w przypadku niekontrolowanego stosowania zawierających selen suplementów diety. Pierwszymi objawami przewlekłego zatrucia selenem (selenozy) są: czosnkowy oddech i metaliczny posmak w ustach, objawy żołądkowo-jelitowe, ból stawów, nadmierna potliwość. Inne charakterystyczne objawy to: łamliwość i utrata paznokci, wypadanie włosów, zmiany skórne, a także zaburzenia ze strony układu nerwowego, depresja, nerwowość i niestabilność emocjonalna.

Maksymalny bezpieczny poziom spożycia selenu (tzw. górny tolerowany poziom spożycia) dla ludzi dorosłych to 300 µg/dobę, a np. dla dzieci w wieku 1-3 lata 60 µg/dobę.

Występowanie selenu w żywności

Selen jest naturalnym składnikiem gleby, w której jego zawartość może wahać się w szerokich granicach. Stąd obserwuje się znaczne zróżnicowanie zawartości tego pierwiastka w produktach pochodzenia roślinnego, a także zwierzęcego z różnych regionów świata. Żywność o dużej zawartości białka (mięso, ryby i ich przetwory) jest na ogół bogatym źródłem selenu; szczególnie jego wysoką zawartość stwierdzono w podrobach, a zwłaszcza w nerkach (tabela 2). Zawartość selenu w rybach waha się od kilkunastu do kilkudziesięciu mikrogramów na 100 g, w zależności od gatunku. Mleko, produkty mleczarskie i jaja mają także zróżnicowaną zawartość selenu i jest ona ściśle związana z jego zawartością w paszach. Warzywa i owoce są na ogół ubogim źródłem tego mikroskładnika (poniżej 1 mg/100 g produktu). Wyjątek stanowią: czosnek, grzyby, a także suche nasiona roślin strączkowych, w których selen występuje w większych ilościach. Tłuszcze roślinne (oleje, margaryny) nie zawierają selenu, natomiast w tłuszczach zwierzęcych jego zawartość jest zróżnicowana – od 0,5 mg/100 g w maśle do 5,5 mg/100 g w smalcu.

Woda pitna, przeciętnie o zawartości od poniżej 1 do kilku mikrogramów selenu w litrze, ma na ogół mały udział w dziennym spożyciu tego składnika.

Tabela 2.

Zawartość selenu w przykładowych produktach spożywczych

PRODUKT Selen

 

µg/100g

PRODUKT Selen

 

µg/100g

Mleko 2% tł.

Mleko odtłuszczone w proszku

Mleko zagęszczone niesłodzone

Jogurt naturalny 2% tł.

Śmietana 12% tł.

Ser Brie pełnotłusty

Ser Edamski tłusty

Ser twarogowy półtłusty

Ser topiony

1,4

11,0

3,0

1,3

1,3

5,8

12,0

4,5

6,5

Mąka pszenna typ 500

Kasza gryczana

Kasza jęczmienna perłowa

Kasza jaglana

Ryż biały

Ryż brązowy

Płatki kukurydziane

Płatki owsiane

2,3

8,3

2,3

2,0

7,0

10,0

2,6

8,0

Wieprzowina, łopatka

Wieprzowina, karkówka

Wołowina, pieczeń

Mięso z piersi indyka, bez skóry

Mięso z piersi kurczaka, bez skóry

Udo kurczaka, ze skórą

Nerki wieprzowe

Wątroba wieprzowa

Wątroba wołowa

Wątróbka kurczaka

15,0

12,0

7,0

24,4

12,5

11,0

190,0

56,0

38,0

55,0

Bakłażan

Brokuły

Cebula

Czosnek

Fasola, nasiona suche

Kalafior

Kapusta biała

Marchew

Ziemniaki

Pieczarka, świeża

3,9

0,5

1,0

5,6

14,0

0,9

2,4

1,4

1,0

7,7

Flądra, świeża

Halibut, świeży

Karp, świeży

Morszczuk, świeży

Pstrąg tęczowy, świeży

Tuńczyk, świeży

Śledź, solony

Dorsz, wędzony

Łosoś, wędzony

Makrela, wędzona

35,0

36,5

22,0

20,0

16,0

57,0

22,0

25,0

26,0

32,0

Arbuz

Banan

Brzoskwinia

Jabłko

Pomarańcza

Truskawki

Daktyle, suszone

Figi, suszone

Morele, suszone

Rodzynki

0,4

1,0

0,4

0,3

0,5

0,7

2,9

2,0

0,8

0,6

Jaja kurze, całe 19,5 Migdały

Orzechy arachidowe

Orzechy laskowe

Orzechy włoskie

Sezam, nasiona

Słonecznik, nasiona

3,5

5,7

3,0

13,0

49,0

49,0

Olej sojowy

Margaryna miękka 60% tł.

Masło extra

Smalec

0,0

0,0

0,5

5,5

Czynniki wpływające na przyswajalność selenu z diety

Przyswajalność związków selenu zależy od jego formy chemicznej. W produktach spożywczych selen występuje głównie w formie połączeń z aminokwasami (selenometionina, selenocysteina), które są łatwo przyswajalne. Selen przyswaja się dobrze z produktów pochodzenia roślinnego (np. z pszenicy, kukurydzy), znacznie gorzej natomiast z niektórych ryb (np. tuńczyk). Przy niedoborach tego pierwiastka w organizmie jego przyswajalność się zwiększa.

Do składników ułatwiających przyswajanie selenu z pożywienia zalicza się białko, witaminy: A, E i C oraz inne związki antyoksydacyjne (np. glutation).

W warunkach niedoborów białka zmniejsza się dostępność selenu z diety. Wchłanianie zmniejszają również metale ciężkie, a także duża zawartość siarki w pożywieniu.

Poziom selenu w posiłkach zależy od temperatury i czasu obróbki termicznej żywności, ponieważ jego związki są lotne.

Wybrane piśmiennictwo

  • Zawartość selenu w produktach spożywczych – niepublikowane dane własne Samodzielnej Pracowni Wartości Odżywczych Żywności, IŻŻ.
  • Jarosz (red. nauk.): Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja, IŻŻ, Warszawa, 2012.
  • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności.
  • Tolerable Upper Intake Levels for Vitamins and Minerals. Scientific Committee on Food, Scientific Panel on Dietetic products, Nutrition and Allergies. European Food Safety Authority (EFSA). February 2006.

WITAMINY. CZ II. WITAMINY ROZPUSZCZALNE W WODZIE

22.09.2016

Autorzy: mgr Ewa Matczuk, dr inż. Beata Przygoda

 

WITAMINY. CZ II. WITAMINY ROZPUSZCZALNE W WODZIE

 

Pierwszą część artykułu „Witaminy” poświęcono witaminom rozpuszczalnym w tłuszczach (A, D, K, E). W części drugiej zostanie omówiona druga grupa witamin – witaminy rozpuszczalne w wodzie. Należą do niej witaminy grupy B (tiamina, ryboflawina, niacyna, witamina B6, foliany, witamina B12, kwas pantotenowy, biotyna) i witamina C.

Witaminy rozpuszczalne w wodzie nie są magazynowane w organizmie człowieka, a ich nadmiar jest wydalany z moczem. Rzadko kumulują się w ustroju, osiągając toksyczne stężenia. Z tego powodu muszą być dostarczane wraz z dietą. Część witamin grupy B może być wytwarzana przez drobnoustroje przewodu pokarmowego, a niacyna może powstawać w organizmie z tryptofanu. Natomiast witaminy C, w odróżnieniu od większości ssaków, człowiek nie syntetyzuje.

 

Witaminy rozpuszczalne w wodzie:

Nowa żywność – nadchodzące zmiany w przepisach prawnych

03.08.2016

Bogumiła Krygier

Nowa żywność – nadchodzące zmiany w przepisach prawnych

Nowe przepisy

11 grudnia 2015 r. zostało opublikowane nowe rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2283 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie nowej żywności, zmieniające rozporządzenie 1169/11 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 258/97 Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie Komisji (WE) 1852/2001. Przepisy
w zakresie nowej żywności zawarte w powyższym rozporządzeniu będą stosowane
od 1 stycznia 2018 r.

Zmiany przepisów zostały dokonane, aby uprościć dotychczasowe procedury wydawania zezwoleń, a także uwzględnić najnowsze zmiany w prawie Unii Europejskiej oraz postęp technologiczny.

Nowe rozporządzenie zwiększa efektywność procedury przyznawania zezwoleń, umożliwia szybsze wprowadzanie na rynek bezpiecznej innowacyjnej żywności i znosi zbędne bariery w handlu, zapewniając jednocześnie wysoki poziom bezpieczeństwa żywności.

Co to jest nowa żywność?

Dotychczasowa definicja nowej żywności zawarta w rozporządzeniu (WE) nr 258/97 została zmieniona i uaktualniona. W celu zapewnienia ciągłości w odniesieniu do przepisów rozporządzenia 258/97 jednym z kryteriów uznawania żywności za nową żywność nadal jest fakt niestosowania jej w znacznym stopniu do spożycia przez ludzi w krajach
Unii Europejskiej przed dniem 15 maja 1997 r. Ustalenie, czy żywność była w znacznym stopniu stosowana w Unii do spożycia przez ludzi powinno opierać się na informacjach dostarczonych przez podmioty działające na rynku spożywczym oraz w stosownych przypadkach powinno być poparte innymi informacjami dostępnymi w państwach członkowskich. Do kategorii nowej żywności będzie można zaliczyć żywność nowo opracowaną lub innowacyjną bądź też wyprodukowaną z zastosowaniem nowych technologii i procesów produkcji, jak też żywność tradycyjnie spożywaną poza UE.

Unijny wykaz nowej żywności

Zgodnie z nowym rozporządzeniem do 1 stycznia 2018 r. Komisja ustanowi w drodze aktu wykonawczego unijny wykaz obejmujący nową żywność, na którą wydano już zezwolenie lub którą zgłoszono zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 258/97, oraz określający dotychczasowe warunki, na jakich wydano zezwolenia. Zezwolenie na nową żywność
i aktualizacja unijnego wykazu będą dotyczyły dodania, skreślenia nowej żywności
z unijnego wykazu lub zmiany specyfikacji, warunków stosowania, dodatkowych szczegółowych wymogów w zakresie etykietowania, monitorowania po wprowadzeniu
na rynek. Na żądanie Komisji Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) będzie wydawać opinię stwierdzającą, czy aktualizacja unijnego wykazu może mieć wpływ
na zdrowie człowieka.

Jak wprowadzić nową żywność na rynek Unii Europejskiej?

Nowa żywność otrzyma zezwolenie i będzie stosowana jedynie w przypadku,
gdy spełnia kryteria określone w rozporządzeniu. Nowa żywność powinna być bezpieczna
i nie stwarzać ryzyka dla zdrowia publicznego. Przed wydaniem zezwolenia nowa żywność musi zostać poddana ocenie naukowej przez EFSA, aby zagwarantować, że takie produkty są bezpieczne.

Procedurę w sprawie wydania zezwolenia na wprowadzenie nowej żywności na rynek Unii rozpoczyna Komisja lub wnioskodawca na podstawie wniosku złożonego do Komisji. Wniosek o wydanie zezwolenia musi zawierać:

  • nazwę i adres wnioskodawcy;
  • nazwę i opis nowej żywności;
  • opis procesu lub procesów produkcji;
  • szczegółowy skład nowej żywności;
  • dowody naukowe, które wykazują, że nowa żywność nie stanowi zagrożenia dla zdrowia człowieka;
  • w stosownych przypadkach, opis metody lub metod analizy;
  • propozycję warunków stosowania zgodnie z przeznaczeniem i szczególnych wymagań dotyczących etykietowania, które nie wprowadzają konsumenta w błąd lub możliwe
    do zweryfikowania uzasadnienie, dlaczego elementy te są zbędne.

Procedura wydawania zezwoleń na wprowadzenie nowej żywności na rynek w Unii
i aktualizacji unijnego wykazu kończy się przyjęciem aktu wykonawczego.

Tradycyjna żywność z państw trzecich

Nowością jest wprowadzanie na rynek w Unii Europejskiej tradycyjnej żywności
z państw trzecich w przypadku, gdy w danym państwie trzecim udowodniona została historia bezpiecznego stosowania żywności (od co najmniej 25 lat w zwyczajowej diecie przez znaczącą liczbę osób) i nie powinna obejmować zastosowań innych niż żywnościowe
ani tych, które wykraczają poza ramy normalnej diety. Żywność taka powinna zostać uznana za tradycyjną żywność z państw trzecich jedynie w przypadku, gdy pochodzi z produkcji podstawowej. W przypadku wprowadzania na rynek Unii tradycyjnej żywności z państwa trzeciego wnioskodawca może zdecydować, że poinformuje Komisję o tym zamiarze
w drodze zgłoszenia. Zgłoszenie musi zawierać:

  • nazwę i adres wnioskodawcy;
  • nazwę i opis tradycyjnej żywności;
  • szczegółowy skład tradycyjnej żywności;
  • państwo lub państwa pochodzenia tradycyjnej żywności;
  • udokumentowane dane świadczące o historii bezpiecznego stosowania żywności
    w państwie trzecim;
  • propozycję warunków stosowania zgodnie z przeznaczeniem i szczególnych wymagań dotyczących etykietowania, które nie wprowadzają konsumenta w błąd, lub możliwe
    do zweryfikowania uzasadnienie, dlaczego elementy te są zbędne.

Komisja przekazuje zgłoszenie do państw członkowskich i EFSA. Jeśli nie zostaną zgłoszone uzasadnione zastrzeżenia dotyczące bezpieczeństwa, Komisja wyda zezwolenie na wprowadzenie danej tradycyjnej żywności na rynek Unii i zaktualizuje unijny wykaz.

Nanomateriały

Jedną z nowych kategorii nowej żywności są nanomateriały, które wytwarzane są
na poziomie atomów i cząsteczek. W nowym rozporządzeniu przewiduje się, że przed zastosowaniem w żywności wytworzonych nanomateriałów zdefiniowanych w nowych przepisach konieczne jest uzyskanie zezwolenia na nową żywność. Bezpieczeństwo takich materiałów będzie oceniane przez EFSA. Wnioskodawcy muszą także wykazać, że wytworzone nanomateriały, których dotyczy wniosek, zostały przetestowane najnowocześniejszymi metodami.

Etykietowanie

Tak jak inne środki spożywcze nowa żywność podlega ogólnym wymogom dotyczącym etykietowania określonym w rozporządzeniu (UE) nr 1169/2011. W niektórych przypadkach niezbędne może okazać się zamieszczenie na etykiecie dodatkowych informacji, zwłaszcza odnoszących się do opisu żywności, jej pochodzenia, składu lub warunków stosowania zgodnie z przeznaczeniem, w celu dopilnowania, aby konsumenci byli dostatecznie poinformowani o charakterze i bezpieczeństwie nowej żywności, zwłaszcza
w odniesieniu do szczególnie wrażliwych grup ludności.

W przypadku wniosków złożonych na mocy rozporządzenia (WE) nr 258/97,
w sprawie których nie zapadła ostateczna decyzja przed datą rozpoczęcia stosowania niniejszego rozporządzenia, ocena ryzyka i postępowanie w sprawie wydania zezwolenia będą przeprowadzane zgodnie z nowym rozporządzeniem.

Celem nowego rozporządzenia jest uproszczenie i przyspieszenie procedury udzielania zezwoleń na nową żywność oraz zwiększenie jej efektywności, tak by można było szybciej wprowadzać do obrotu innowacyjną żywność, której spożywanie jest bezpieczne. Ponadto przepisy o ochronie danych pomogą chronić interesy przedsiębiorstw produkujących nowe, innowacyjne produkty. Powinno to stanowić zachętę do innowacji w sektorze spożywczym. Ze względów bezpieczeństwa i biorąc pod uwagę opinię EFSA Komisja może wprowadzić wymogi dotyczące monitorowania po wprowadzeniu na rynek nowej żywności.

Szczególne właściwości żywności – OŚWIADCZENIA ŻYWIENIOWE i ZDROWOTNE. Część II.c

02.08.2016

Autor: dr Katarzyna Stoś, prof. nadzw. IŻŻ, mgr Aneta Głowala

Szczególne właściwości żywności – OŚWIADCZENIA ŻYWIENIOWE i ZDROWOTNE. Część II.c

SPIS TREŚCI:

Grupa II (część 2) – Oświadczenia dotyczące zmniejszania ryzyka choroby oraz oświadczenia odnoszące się do rozwoju i zdrowia dzieci:

II GRUPA – część 2

OŚWIADCZENIA O ZMNIEJSZANIU RYZYKA CHOROBY ORAZ OŚWIADCZENIA ODNOSZĄCE SIĘ DO ROZWOJU I ZDROWIA DZIECI

 

Oświadczenia odnoszące się do rozwoju i zdrowia dzieci

                Zgodnie z interpretacją Stałego Komitetu ds. Łańcucha Żywnościowego i Zdrowia Zwierząt zawartą w Przewodniku dotyczącym stosowania rozporządzenia 1924/2006 w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności (14 grudzień 2007 r.) za oświadczenia odnoszące się do rozwoju i zdrowia dzieci należy uznać oświadczenia w przypadku, których istnieje uzasadnienie naukowe tylko w odniesieniu do dzieci, tzn. uzasadnienie to opiera się na badaniach przeprowadzonych z udziałem dzieci. Za oświadczenia odnoszące się do dzieci uznaje się również oświadczenia zamieszczane na produktach przeznaczonych wyłącznie dla dzieci takich jak np. mleka do początkowego i dalszego żywienia niemowląt. W przypadku, gdy uzasadnienie naukowe dla oświadczenia odnoszącego się do roli składnika odżywczego bądź innej substancji we wzroście, rozwoju i innych funkcjach ciała dotyczy całego okresu życia bądź jednocześnie populacji dzieci i innej grupy populacji, wtedy należy uznać to za oświadczenie inne niż odnoszące się do zmniejszania ryzyka choroby i rozwoju i zdrowia dzieci, czyli oświadczenia zdrowotne z grupy I.

            Jak już było wspomniane w części II.b cyklu Szczególne właściwości żywności – OŚWIADCZENIA ŻYWIENIOWE i ZDROWOTNE na stronie Komisji Europejskiej – w unijnym rejestrze http://ec.europa.eu/nuhclaims/ dostępne są informacje dotyczące zarówno dozwolonych, jak i odrzuconych oświadczeń zdrowotnych odnoszących się do rozwoju i zdrowia dzieci. Poniżej przestawione są wybrane przykłady takich oświadczeń.

Przykłady dopuszczonych oświadczeń dotyczących rozwoju i zdrowia dzieci i warunki ich stosowania:

  • kwas dokozaheksaenowy (DHA): „Spożywanie kwasu dokozaheksaenowego (DHA) przez matkę wspomaga prawidłowy rozwój mózgu u płodu i niemowląt karmionych piersią”.

Warunkiem stosowania tego oświadczenia jest informacja dla kobiet ciężarnych i karmiących matek, że korzystne działanie występuje w przypadku spożywania 200 mg DHA dziennie ponad zalecane dzienne spożycie kwasów tłuszczowych omega-3 dla dorosłych, tj.: 250 mg DHA i EPA. Oświadczenie może być stosowane wyłącznie w odniesieniu do żywności zapewniającej dzienne pobranie przynajmniej 200 mg DHA, (rozporządzenie Komisji (UE) nr 440/2011 z dnia 6 maja 2011 r.).

  • Wapń i witamina D: „Wapń i witamina D są potrzebne dla prawidłowego wzrostu i rozwoju kości u dzieci”.

Oświadczenie może być stosowane wyłącznie w odniesieniu do żywności będącej przynajmniej źródłem wapnia i witaminy D zgodnie z oświadczeniem „ŹRÓDŁO…”, wymienionym w załączniku do rozporządzenia (WE) nr 1924/2006, (rozporządzenie Komisji (WE) nr 983/2009 z dnia 21 października 2009 r.).

  • Żelazo: „Żelazo przyczynia się do prawidłowego rozwoju funkcji poznawczych u dzieci”.

Oświadczenie może być stosowane wyłącznie w odniesieniu do żywności będącej przynajmniej źródłem żelaza zgodnie z oświadczeniem „ŹRÓDŁO…”, wymienionym w załączniku do rozporządzenia (WE) nr 1924/2006, (rozporządzenie Komisji (WE) nr 957/2010 z dnia 22 października 2010 r.).

Przykłady odrzuconych oświadczeń zdrowotnych odnoszących się do rozwoju i zdrowia dzieci:

  • Przetwory mleczne – „Przetwory mleczne (mleko i sery) wpływają korzystnie na zdrowie zębów u dzieci”.
  • DHA i EPA„Uspokaja, sprzyja korzystnemu rozwojowi dziecka”, – „Wspomaga wzrok”, – Wspomaga rozwój funkcji umysłowych”, – „Wspomaga koncentrację”, – „Wspomaga zdolność myślenia”, – „Wspomaga zdolność uczenia się”.
  • LACTORAL – „LACTORAL zawiera żywe bakterie probiotyczne, wyizolowane od zdrowych i żywionych w naturalny sposób niemowląt, charakteryzujące się dużą zdolnością do osiedlania się w jelitach”, – „LACTORAL zalecany w celu poprawy ogólnej odporności dzięki zachowaniu równowagi mikrobiologicznej”, – LACTORAL pomaga chronić system pokarmowy wykazując silny antagonizm wobec patogenów jelitowych i pomaga tworzyć naturalną barierę ochronną jelit”.
  • Kinder Chocolate®„Kinder Chocolate® – czekolada, która pomaga rosnąć”.

Oświadczenia w odniesieniu, do których np. nie wykazano związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy przedmiotem oświadczenia, a deklarowanym działaniem lub żywność będąca przedmiotem oświadczenia, nie została w dostatecznym stopniu scharakteryzowana, co nie pozwoliło na naukową ocenę oświadczenia – oświadczenia takie zostały przez Komisję uznane jako niespełniające wymogów rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 i zezwolenie na ich stosowanie nie zostało udzielone.

Szczególne właściwości żywności – OŚWIADCZENIA ŻYWIENIOWE i ZDROWOTNE. Część II.b

02.08.2016

Autor: dr Katarzyna Stoś, prof. nadzw. IŻŻ, mgr Aneta Głowala

Szczególne właściwości żywności – OŚWIADCZENIA ŻYWIENIOWE i ZDROWOTNE. Część II.b

SPIS TREŚCI:

II GRUPA – cześć 1

OŚWIADCZENIA O ZMNIEJSZANIU RYZYKA CHOROBY ORAZ OŚWIADCZENIA ODNOSZĄCE SIĘ DO ROZWOJU I ZDROWIA DZIECI

Oświadczenia z tej grupy mogą być stosowane na podsta­wie decyzji Komisji Europejskiej, opracowanej na pod­stawie naukowej opinii EFSA, na wniosek poszczegól­nych przedsiębiorców. Zezwolenie na stosowanie danego oświadczenia przedstawiane jest w formie rozporządzenia Komisji.

Wnioski o udzielenie zezwolenia na stosowanie oświadczeń zdrowotnych z grupy II

            Wnioski o udzielenie zezwolenia na stosowanie tych oświadczeń są składane przez podmioty działające na rynku spożywczym do właściwego organu krajowego danego państwa członkowskiego – w Polsce funkcje tę pełni Główny Inspektorat Sanitarny. Właściwy organ krajowy przekazuje prawidłowe wnioski Europejskiemu Urzędowi ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Urząd powiadamia pozostałe Państwa Członkowskie UE i Komisję o wniosku i udostępnia im wniosek oraz podaje do publicznej wiadomości streszczanie wniosku. EFSA przedstawia wnioskodawcy, Komisji i Państwom Członkowskim UE, swoją opinię, jak również podaje ją do publicznej wiadomości. Wnioskodawca lub przedstawiciele opinii publicznej mogą zgłaszać Komisji uwagi do opinii EFSA. Komisja, po uwzględnieniu opinii EFSA wydaje projekt decyzji w sprawie danego oświadczenia i przekazuje ten projekt Stałemu Komitetowi ds. Łańcucha Żywnościowego i Zdrowia Zwierząt. Jeżeli projekt decyzji nie jest zgodny z opinią EFSA Komisja wyjaśnia przyczyny różnic. O ostatecznej decyzji dotyczącej oświadczenia, Komisja powiadamia wnioskodawcę i publikuje szczegóły tej decyzji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w postaci rozporządzenia.

Dozwolone i odrzucone oświadczenia z grupy II – gdzie szukać?

Na stronie Komisji Europejskiej – w unijnym rejestrze http://ec.europa.eu/nuhclaims/ dostępne są informacje na temat dozwolonych i odrzuconych oświadczeń zdrowotnych dotyczących zmniejszania ryzyka choroby oraz oświadczeń zdrowotnych odnoszących się do rozwoju i zdrowia dzieci.

Oświadczenia o zmniejszaniu ryzyka choroby

Oświadczenie o zmniejszaniu ryzyka choroby – oznacza każde oświadczenie zdrowotne, które stwierdza, sugeruje lub daje do zrozumienia, że spożycie danej kategorii żywności, danej żywności lub jednego z jego składników znacząco zmniejsza jakiś czynnik ryzyka w rozwoju choroby dotykającej ludzi.

Przykłady dopuszczonych oświadczeń dotyczących zmniejszania ryzyka choroby
i warunki ich stosowania:

  • Kwas foliowy/foliany: „Uzupełniające spożycie kwasu foliowego zwiększa poziom folianów u matki. Niski poziom folianów u matki jest czynnikiem ryzyka rozwoju wad cewy nerwowej u rozwijającego się płodu”.

Warunki stosowania tego oświadczenia są następujące: oświadczenie może być stosowane w przypadku suplementów diety zawierających co najmniej 400 μg kwasu foliowego w dziennej dawce. Ponadto konsumentom podaje się informację, że produkt przeznaczony jest dla kobiet w wieku rozrodczym, a korzystny efekt występuje w przypadku codziennego uzupełniającego spożycia dawki wynoszącej 400 μg kwasu foliowego przez co najmniej jeden miesiąc przed poczęciem i maksymalnie trzy miesiące po poczęciu (rozporządzenie Komisji (UE) nr 1135/2014 z dnia 24 października 2014 r.).

  • Wapń i witamina D: „Wapń i witamina D pomagają zmniejszyć utratę minerałów kostnych u kobiet w okresie pomenopauzalnym. Niska gęstość mineralna kości stanowi czynnik ryzyka w odniesieniu do osteoporotycznych złamań kości”.

Warunki stosowania tego oświadczenia są następujące: oświadczenie może być stosowane wyłącznie w odniesieniu do suplementów diety zawierających przynajmniej 400 mg wapnia i 15 μg witaminy D na dzienną porcję. Podaje się informację dla konsumenta, że oświadczenie skierowane jest konkretnie do kobiet w wieku 50 lat i starszych i że korzystne działanie występuje w przypadku spożywania dziennie przynajmniej 1 200 mg wapnia i 20 μg witaminy D ze wszystkich źródeł. W przypadku suplementów diety z dodatkiem wapnia i witaminy D oświadczenie można stosować jedynie w odniesieniu do tych suplementów, których grupą docelową są kobiety w wieku 50 lat i starsze, (rozporządzenie Komisji (UE) nr 1228/2014 z dnia 17 listopada 2014 r.).

  • Guma do żucia bez cukru: „Guma do żucia bez cukru pomaga zmniejszyć demineralizację zębów. Demineralizacja zębów jest czynnikiem ryzyka w rozwoju próchnicy”.

Warunki stosowania tego oświadczenia są następujące: konsument otrzymuje informację, że korzystny efekt występuje w przypadku żucia 2–3 g gumy do żucia bez cukru przez 20 minut, co najmniej trzy razy dziennie po posiłku, (rozporządzenie Komisji (UE) nr 665/2011 z dnia 11 lipca 2011 r.).

Przykłady odrzuconych oświadczeń zdrowotnych o zmniejszaniu ryzyka choroby:

  • Chlorowodorek glukozaminy: „Hamowanie/ograniczanie procesu destrukcji chrząstek układu mięśniowo-szkieletowego i wynikające z tego zmniejszenie ryzyka choroby zwyrodnieniowej stawów”.
  • Woda mineralna Melgaco®: „Regularne spożywanie wody mineralnej Melgaco powoduje obniżenie poziomu cukru we krwi”.
  • Izolowane białko sojowe: Wykazano, że bogaty w białko komponent sojowy obniża/redukuje poziom cholesterolu we krwi; obniżenie poziomu cholesterolu we krwi może zmniejszyć ryzyko wystąpienia choroby (wieńcowej) serca.”.
  • Soki owocowe zawierające wapń: „Zmniejszenie ryzyka utraty tkanek twardych zęba”.

Komisja Europejska w stosunku do części oświadczeń, które nie spełniały wymogów rozporządzenia (WE) nr 1924/2006, nie udzieliła zezwolenia na ich stosowanie. Komisja za niezgodne z rozporządzeniem uznała oświadczenia, dla których np. nie wykazano związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy przedmiotem oświadczenia, a deklarowanym działaniem.