POL polska
Logowanie
Zapamiętaj mnie
Zarejestruj konto

DLA KONSUMENTÓW I PRODUCENTÓW - CZYTAJMY ETYKIETY

Autor: dr Katarzyna Stoś, prof. nadzw. IŻŻ

OŚWIADCZENIA ŻYWIENIOWE I ZDROWOTNE

SPIS TREŚCI:

Oświadczenie – co to jest?
Oświadczenia żywieniowe
         Definicja
         Przykłady
Oświadczenia zdrowotne
         Definicja
         Grupy wraz z przykładami
Literatura

Oświadczenie – co to jest?

Producenci żywności coraz częściej umieszczają na etykietach oraz w reklamie środków spożywczych informacje dotyczące szczególnych właściwości żywieniowych i/lub zdrowotnych produktu lub jego składników. Warunki stosowania tego typu oświadczeń są regulowane przepisami prawnymi.

Oświadczenie (claim) oznacza każdą formę informacji lub prezentacji, która stwierdza, sugeruje lub daje do zrozumienia, że produkt spożywczy ma szczególne cechy w aspekcie jego pochodzenia, własności żywieniowych, formy, sposobu wytwarzania, składu lub innych własności.

Zasady i warunki stosowania oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych w znakowaniu środków spożywczych określa Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia
20 grudnia 2006 r. w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności.

Zastosowanie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczy:

– znakowania produktów spożywczych,
– prezentacji produktów,
– reklamy produktów spożywczych.

Zasady stosowania oświadczeń uwzględniają również żywność przeznaczoną dla restauracji, szpitali, szkół, stołówek i podobnych instytucji żywienia zbiorowego.

Kategorie oświadczeń dotyczących produktów spożywczych:

– oświadczenia żywieniowe – dotyczą składu produktu,
– oświadczenia zdrowotne – dotyczą funkcji fizjologicznych oraz wpływu na czynniki ryzyka chorób.

OŚWIADCZENIA ŻYWIENIOWE

Oświadczenie żywieniowe oznacza każde oświadczenie, które stwierdza, sugeruje lub daje do zrozumienia, że produkt spożywczy posiada specjalne własności żywieniowe w odniesieniu do:

a) energii (wartości kalorycznej), którą:

– dostarcza – np. „niska wartość energetyczna”,
– dostarcza w zmniejszonej lub zwiększonej ilości,– np. „zmniejszona wartość energetyczna”,
– nie dostarcza – np. „nie zawiera kalorii”;

b) składnika odżywczego (lub innego składnika), którego:

– dostarcza – np. „źródło błonnika pokarmowego”,
– dostarcza w zmniejszonej lub zwiększonej ilości – np. „niska zawartość tłuszczu”,
– nie dostarcza – np. „nie zawiera cukrów”.

Oświadczenia żywieniowe, które wolno stosować, zostały określone w załączniku do rozporządzenia 1924/2006 (z późniejszymi zmianami).

 

Przykłady oświadczeń:

  • NISKA WARTOŚĆ ENERGETYCZNA – oświadczenie, że dany środek spożywczy ma niską wartość energetyczną oraz każde oświadczenie, które może mieć taki sam sens dla konsumenta. Może być stosowane tylko wówczas, gdy produkt nie zawiera więcej niż 40 kcal (170 kJ)/100 g dla produktów stałych lub nie więcej niż 20 kcal (80 kJ)/100 ml dla produktów płynnych.
    W przypadku słodzików stołowych zastosowanie ma limit 4 kcal (17 kJ)/porcję, przy intensywności słodzenia równoważnej 6 g sacharozy (ok. 1 łyżeczka sacharozy).
  • ZMNIEJSZONA WARTOŚĆ ENERGETYCZNA – oświadczenie, że środek spożywczy ma zmniejszoną wartość energetyczną oraz każde oświadczenie, które może mieć taki sam sens dla konsumenta. Może być stosowane tylko wówczas, gdy wartość energetyczna jest zmniejszona o przynajmniej 30 %, ze wskazaniem na cechę lub cechy, które sprawiają, że dany środek spożywczy ma zmniejszoną ogólną wartość energetyczną.
  • NISKA ZAWARTOŚĆ CUKRÓW – oświadczenie, że środek spożywczy ma niską zawartość cukrów oraz każde oświadczenie, które może mieć taki sam sens dla konsumenta. Może być stosowane tylko wówczas, gdy produkt zawiera nie więcej niż 5 g cukrów/100 g dla produktów stałych lub 2,5 g cukrów/100 ml dla produktów płynnych.
  • NISKA ZAWARTOŚĆ TŁUSZCZU – oświadczenie, że środek spożywczy ma niską zawartość tłuszczu oraz każde oświadczenie, które może mieć taki sam sens dla konsumenta. Może być stosowane tylko wówczas, gdy produkt zawiera nie więcej niż 3 g tłuszczu/100 g dla produktów stałych lub 1,5 g tłuszczu/100 ml dla produktów płynnych (1,8 g tłuszczu/100 ml mleka półtłustego).
  • NISKA ZAWARTOŚĆ SODU/SOLI – oświadczenie, że środek spożywczy ma niską zawartość sodu/soli oraz każde oświadczenie, które może mieć taki sam sens dla konsumenta. Może być stosowane tylko wówczas, gdy produkt zawiera nie więcej niż 0,12 g sodu, lub równoważną ilość soli, na 100 g lub na 100 ml. W przypadku wód innych niż naturalne wody mineralne objęte zakresem stosowania dyrektywy 80/770/EWG wartość ta nie powinna przekraczać 2 mg sodu/ 100 ml.
  • WYSOKA ZAWARTOŚĆ BŁONNIKA POKARMOWEGO – oświadczenie, że środek spożywczy ma wysoką zawartość błonnika pokarmowego oraz każde oświadczenie, które może mieć taki sam sens dla konsumenta. Może być stosowane tylko wówczas, gdy produkt zawiera przynajmniej 6 g błonnika/100 g lub przynajmniej 3 g błonnika/100 kcal.
  • WYSOKA ZAWARTOŚĆ KWASÓW TŁUSZCZOWYCH OMEGA-3 – oświadczenie, że w żywności występuje wysoka zawartość kwasów tłuszczowych omega-3, i każde oświadczenie, które może mieć taki sam sens dla konsumenta. Może być zamieszczane tylko wówczas, gdy produkt zawiera przynajmniej 0,6 g kwasu alfa-linolenowego na 100 g i na 100 kcal lub przynajmniej 80 mg kwasów eikozapentaenowego i dokozaheksaenowego razem na 100 g i na 100 kcal.
  • WYSOKA ZAWARTOŚĆ TŁUSZCZÓW NIENASYCONYCH – Oświadczenie, że żywność jest bogata w tłuszcze nienasycone i każde oświadczenie, które może mieć taki sam sens dla konsumenta, może być zamieszczane tylko wówczas, gdy przynajmniej 70% kwasów tłuszczowych obecnych w produkcie pochodzi z tłuszczów nienasyconych, pod warunkiem że tłuszcze nienasycone dostarczają więcej niż 20% energii produktu.
  • ŹRÓDŁO [nazwawitaminy/witamin] lub [nazwa składnika mineralnego/składników mineralnych] – oświadczenie, że środek spożywczy jest źródłem witamin lub składników mineralnych i jakiekolwiek oświadczenie, które może mieć taki sam sens dla konsumenta. Może być stosowane tylko wówczas, gdy produkt zawiera co najmniej znaczącą ilość, zdefiniowaną w załączniku do dyrektywy 90/496/EWG lub ilość przewidzianą w odstępstwach przyznanych zgodnie z art. 6 rozporządzenia (WE) nr 1925/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie dodawania do żywności witamin i składników mineralnych oraz niektórych innych substancji, i wiele innych.

OŚWIADCZENIA ZDROWOTNE

Oświadczenie zdrowotne, zgodnie z definicją, oznacza każde oświadczenie, które stwierdza, sugeruje lub daje do zrozumienia, że istnieje związek pomiędzy kategorią żywności, daną żywnością lub jednym z jej składników a zdrowiem.

Wyróżnić można oświadczenia zdrowotne dotyczące funkcji fizjologicznej, wzmocnienia funkcji fizjologicznej, a także zmniejszenia ryzyka choroby.

Rozporządzenie WE nr 1924/2006 wyodrębnia 2 grupy oświadczeń zdrowotnych:

I GRUPA

Oświadczenia zdrowotne inne niż dotyczące zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci (art. 13 rozporządzenia WE nr 1924/2006). W tej grupie znajdują się oświadczenia powołujące się lub opisujące:

  • rolę składnika odżywczego lub innej substancji we wzroście, rozwoju i funkcjach organizmu;
  • funkcje psychologiczne lub behawioralne;
  • odchudzanie lub kontrolę masy ciała, lub zmniejszanie poczucia głodu, lub zwiększanie poczucia sytości, lub zmniejszanie ilości energii dostępnej z danego sposobu odżywiania się.

Oświadczenia zdrowotne mogą być stosowane po przeprowadzeniu oceny naukowej, która jest przeprowadzana przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Zgodnie
z rozporządzeniem WE nr 1924/2006 (art. 13) Komisja Europejska przyjmuje wykaz zaakceptowanych oświadczeń.

Wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych

Od 14 grudnia 2012 r. obowiązuje Rozporządzenie Komisji (UE) NR 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, innych niż oświadczenia odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci. Pozytywna lista oświadczeń dotyczy w szczególności witamin (A, B6, B12, C, D, E, K, biotyna, foliany, tiamina, ryboflawina) oraz składników mineralnych (cynk, fosfor, jod, magnez, miedź, molibden, potas, selen, wapń, żelazo). Znajdują się tam również oświadczenia dotyczące m.in.: nienasyconych kwasów tłuszczowych, białka, beta-glukanu, choliny, gumy guar, pektyn, HPMC (hypromeloza), laktulozy, żywych kultur jogurtowych czy też gumy do żucia bez cukru.

 

PRZYKŁADY

  • Jedno- lub wielonienasycone kwasy tłuszczowe

Zastępowanie w diecie tłuszczów nasyconych tłuszczami nienasyconymi pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi [jedno- i wielonienasycone kwasy tłuszczowe
są tłuszczami nienasyconymi]
. Oświadczenie może być stosowane wyłącznie w odniesieniu
do żywności o wysokiej zawartości nienasyconych kwasów tłuszczowych zgodnie z oświadczeniem „WYSOKA ZAWARTOŚĆ TŁUSZCZÓW NIENASYCONYCH”, wymienionym w załączniku do rozporządzenia (WE) nr 1924/2006.

  • Węglowodany

Węglowodany pomagają w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania mózgu. Aby oświadczenie mogło być stosowane, podaje się informację dla konsumenta, że korzystne działanie występuje w przypadku spożywania 130 g węglowodanów dziennie łącznie ze wszystkich źródeł. Oświadczenie może być stosowane w odniesieniu do żywności, której określona ilościowo porcja zawiera przynajmniej 20 g węglowodanów metabolizowanych przez ludzi, z wyłączeniem polioli, i która spełnia warunki oświadczenia żywieniowego „Niska zawartość cukrów” lub „Bez dodatku cukrów” wymienionego w załączniku do rozporządzenia (WE) nr 1924/2006.

  • Żywność o niskiej lub obniżonej zawartości nasyconych kwasów tłuszczowych

Ograniczenie spożywania nasyconych kwasów tłuszczowych pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi. Oświadczenie może być stosowane wyłącznie w odniesieniu do żywności spełniającej przynajmniej wymagania dla żywności o niskiej zawartości nasyconych kwasów tłuszczowych zgodnie z oświadczeniem „Niska zawartość tłuszczów nasyconych” lub w odniesieniu do żywności spełniającej przynajmniej wymagania dla żywności o obniżonej zawartości nasyconych kwasów tłuszczowych zgodnie z oświadczeniem „O obniżonej zawartości [nazwa składnika odżywczego]”, wymienionym w załączniku do rozporządzenia (WE) nr 1924/2006.

  • Woda

Woda pomaga w utrzymaniu prawidłowych funkcji fizycznych i poznawczych. Aby oświadczenie mogło być stosowane, podaje się informację dla konsumenta, że celem uzyskania deklarowanego działania należy spożywać dziennie co najmniej 2 l wody z różnych źródeł. Oświadczenie to może być stosowanie wyłącznie w odniesieniu do wody zgodnej z wymogami zawartymi w dyrektywach 2009/54/WE lub 98/83/WE.

Woda pomaga w utrzymaniu prawidłowej regulacji temperatury organizmu. Aby oświadczenie mogło być stosowane, podaje się informację dla konsumenta, że celem uzyskania deklarowanego działania należy spożywać dziennie co najmniej 2 l wody z różnych źródeł.

 

II GRUPA

Oświadczenia zdrowotne dotyczące zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci (art. 14 rozporządzenia WE nr 1924/2006). Oświadczenia takie mogą być stosowane na podstawie decyzji Komisji Europejskiej, opracowanej na podstawie naukowej opinii EFSA, na wniosek poszczególnych przedsiębiorców. Opinie EFSA są dostępne na http://www.efsa.europa.eu.

PRZYKŁADY oświadczeń zdrowotnych dozwolonych

  • Sterole roślinne – obniżają poziom cholesterolu we krwi. Wysoki poziom cholesterolu jest czynnikiem ryzyka choroby wieńcowej serca – korzystny efekt w przypadku spożywania co najmniej 2 g steroli roślinnych dziennie.
  • Estry stanoli roślinnych – obniżają poziom cholesterolu we krwi. Wysoki poziom cholesterolu jest czynnikiem ryzyka choroby wieńcowej serca – korzystny efekt w przypadku spożywania co najmniej 2 g stanoli roślinnych dziennie.
  • Wapń – potrzebny do prawidłowego wzrostu i rozwoju kości u dzieci.
  • Białko – potrzebne do prawidłowego wzrostu i rozwoju kości u dzieci.
  • Witamina D – potrzebna do prawidłowego wzrostu i rozwoju kości u dzieci.
  • Guma do żucia słodzona 100% ksylitolem – redukuje płytkę nazębną (czynnik ryzyka próchnicy u dzieci).
  • Fosfor – potrzebny dla prawidłowego wzrostu i rozwoju kości u dzieci.

PRZYKŁADY oświadczeń zdrowotnych odrzuconych

  • Przetwory mleczne – (mleko i sery) wpływają korzystnie na zdrowie zębów u dzieci.
  • DHA i EPA – uspokaja, sprzyja korzystnemu rozwojowi dziecka, wspomaga wzrok, wspomaga rozwój funkcji umysłowych, wspomaga koncentrację, zdolność myślenia, zdolność uczenia się (rozporządzenie Komisji (WE) nr 983/2009).
  • LACTORAL – zawiera żywe bakterie probiotyczne, wyizolowane od zdrowych i żywionych
    w naturalny sposób niemowląt, charakteryzujące się dużą zdolnością do osiedlania się w jelitach; – zalecany w celu poprawy ogólnej odporności; – pomaga chronić system pokarmowy…
  • Produkt mleczny wzbogacony o peptydy mleka i magnez – „łagodzi objawy niepokoju
    u osób dorosłych podatnych na stres”.
  • Czarna herbata (Camellia sinensis) – „pomaga w koncentracji uwagi”.
  • Woda mineralna Melgaco® – „regularne spożywanie wody mineralnej Melgaco powoduje obniżenie poziomu cukru we krwi”.
  • Kinder chocolate – pomaga rosnąć.
  • Preparaty do dalszego żywienia niemowląt zawierające kombinację galaktooligosacharydów, zakwaszonego mleka, nukleotydów oraz beta-palmitynianów – łagodzi niewielkie dolegliwości jelitowe.

Literatura

  • Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r.
    w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności, z późn. zm. (http://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:02006R1924-20121129&from=PL).
  • Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, innych niż oświadczenia odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci, z późn. zm. (http://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:02012R0432-20140513&qid=1405418200595&from=PL).
  • Opinie EFSA; EFSA Journal (http://www.efsa.europa.eu).
  • Rozporządzenia Komisji Europejskiej w sprawie udzielania i odmowy udzielenia zezwoleń na oświadczenia zdrowotne dotyczące żywności i odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz do rozwoju i zdrowia dzieci.
Print Friendly
Print Friendly