POL
Logowanie
Zapamiętaj mnie
Zarejestruj konto

DLA KONSUMENTÓW I PRODUCENTÓW - CZYTAJMY ETYKIETY

Autor: dr Katarzyna Stoś, prof. nadzw. IŻŻ, mgr Aneta Głowala

Szczególne właściwości żywności – OŚWIADCZENIA ŻYWIENIOWE i ZDROWOTNE. Część II.a

SPIS TREŚCI:
Oświadczenia zdrowotne

W pierwszej części cyklu Szczególne właściwości żywności – OŚWIADCZENIA ŻYWIENIOWE i ZDROWOTNE podano definicję oświadczenia, rodzaje oświadczeń, jak również szczegółowo omówiono kwestię oświadczeń żywieniowych. Druga cześć cyklu poświęcona jest zagadnieniom oświadczeń zdrowotnych, przy czym część II. a dotyczy oświadczeń zdrowotnych innych niż dotyczące zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju
i zdrowia dzieci, cześć II. b dotyczy oświadczeń o zmniejszaniu ryzyka choroby, natomiast cześć II. c dotyczy oświadczeń odnoszących się do rozwoju i zdrowia dzieci.

 

OŚWIADCZENIA ZDROWOTNE

Oświadczenie zdrowotneoznacza każde oświadczenie, które stwierdza, sugeruje lub daje do zrozumienia, że istnieje związek pomiędzy kategorią żywności, daną żywnością lub jednym z jej składników a zdrowiem.

Niedozwo­lone oświadczenia zdrowotne:

  • oświadczenia, które sugerują, że niespożycie danej żywności mogłoby mieć wpływ na zdrowie,
  • oświadczenia, które odwołują się do szybkości lub wielkości obniżenia masy ciała,
  • oświadczenia, które odwołują się do zaleceń po­szczególnych lekarzy lub specjalistów w zakresie zdrowia i stowarzyszeń innych niż określone odpo­wiednimi przepisami.

Oświadczenia zdrowotne podlegają ocenie naukowej Eu­ropejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA).

Podział oświadczeń zdrowotnych:

Rozporządzenie WE nr 1924/2006 wyodrębnia 2 grupy oświadczeń zdrowotnych:

  • I GRUPA – Oświadczenia zdrowotne inne niż dotyczące zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci (art. 13 rozporządzenia WE nr 1924/2006).
  • II GRUPA – Oświadczenia o zmniejszaniu ryzyka choroby oraz oświadczenia odnoszące się do rozwoju i zdrowia dzieci (art. 14 rozporządzenia WE nr 1924/2006).

 

 

I GRUPA

OŚWIADCZENIA ZDROWOTNE INNE NIŻ DOTYCZĄCE ZMNIEJSZENIA RYZYKA CHOROBY ORAZ ROZWOJU I ZDROWIA DZIECI.

W tej grupie znajdują się oświadczenia powołujące się lub opisujące:

  • rolę składnika odżywczego lub innej substancji we wzroście, rozwoju i funkcjach organizmu;
  • funkcje psychologiczne lub behawioralne;
  • odchudzanie lub kontrolę masy ciała, lub zmniejszanie poczucia głodu, lub zwiększanie poczucia sytości, lub zmniejszanie ilości energii dostępnej z danego sposobu odżywiania się.

Dopuszczone oświadczenia

                Do dnia 31 stycznia 2008 r. Państwa Członkowskie UE dostarczyły Komisji Europejskiej listy proponowanych oświadczeń zdrowotnych do oceny. Po zasięgnięciu opinii naukowej EFSA Komisja przyjęła wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności oraz wszelkie niezbędne warunki stosowania tych oświadczeń. Wykaz ten zawarty jest w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 432/2012, i jest on stosowany od dnia 14 grudnia 2012 r. Wykaz ten obejmuje sformułowania oświadczeń, szczegółowe warunki ich stosowania oraz, w stosowanych przypadkach, warunki lub ograniczenia stosowania lub dodatkowe wyjaśnienia lub ostrzeżenia zgodne z zasadami zawartymi w rozporządzeniu (UE) nr 432/2012 oraz opiniami wydanymi przez EFSA.

                W wykazie tym znajdują się oświadczenia dotyczące przede wszystkim witamin i składników mineralnych, jak również innych składników i produktów. Zawarty
w rozporządzeniu (UE) nr 432/2012 wykaz aktualnie obejmuje ponad 200 oświadczeń zdrowotnych i jest okresowo aktualizowany. Zmiany związane z aktualizacją rozporządzenia 432/2012 są wprowadzane poprzez stosowne rozporządzenia Komisji. Dotychczas ukazały się następujące rozporządzenia Komisji (UE): nr 536/2013 z dnia 11 czerwca 2013 r.,
nr 851/2013 z dnia 3 września 2013 r., nr 1018/2013 z dnia 23 października 2013 r.,
nr 40/2014 z dnia 17 stycznia 2014 r., nr 274/2014 z dnia 14 marca 2014 r., 2015/7 z dnia 6 stycznia 2015 r., 2015/539 z dnia 31 marca 2015 r., 2015/2314 z dnia 7 grudnia 2015 r., 2016/854 z dnia 30 maja 2016 r.

 

Przykłady: 

  • „Witamina D pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego” – w odniesieniu do żywności będącej przynajmniej źródłem witaminy D w rozumieniu rozporządzenia 1924/2006,
  • „Błonnik żytni pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu jelit” – w odniesieniu do żywności o wysokiej zawartości błonnika pokarmowego w rozumieniu rozporządzenia 1924/2006,
  • „Guma do żucia bez cukru pomaga w zachowaniu mineralizacji zębów” – w odniesieniu do gumy do żucia, która nie zawiera cukrów w rozumieniu rozporządzenia 1924/2006. Stosowanie tego oświadczenia wymaga również podania informacji dla konsumenta, że korzystne działanie występuje przy żuciu gumy przez przynajmniej 20 minut po jedzeniu lub piciu.

 

                W przypadku niektórych dozwolonych oświadczeń podano dodatkowe warunki lub ograniczenia stosowania danej żywności, dodatkowe wyjaśnienia lub ostrzeżenia.

 

Przykłady:

  • „Woda pomaga w utrzymaniu prawidłowych funkcji fizycznych i poznawczych”. Aby oświadczenie to mogło być stosowane, podaje się informację dla konsumenta, że celem uzyskania deklarowanego działania należy spożywać dziennie co najmniej 2,0 l wody z różnych źródeł. Jako dodatkowy warunek podano, że oświadczenie to może być stosowanie wyłącznie w odniesieniu do wody zgodnej z wymogami zawartymi w dyrektywach 2009/54/WE lub 98/83/WE,
  • „DHA pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu trójglicerydów we krwi” – w odniesieniu do żywności zapewniającej spożycie 2 g DHA dziennie i zawierającej DHA w połączeniu z kwasem eikozapentaenowym (EPA). Aby oświadczenie mogło być stosowane, podaje się informację dla konsumenta, że korzystne działanie występuje w przypadku spożywania 2 g DHA dziennie. Stosując oświadczenie w odniesieniu do suplementów diety lub żywności wzbogaconej, podaje się informację dla konsumenta, że nie należy przekraczać poziomu uzupełniającego dziennego spożycia wynoszącego 5 g EPA i DHA łącznie. Dodatkowo zaznaczono, iż oświadczenia tego nie wolno stosować w odniesieniu do żywności przeznaczonej dla dzieci,
  • „Kreatyna zwiększa wydolność fizyczną w przypadku następujących po sobie krótkich, bardzo intensywnych ćwiczeń fizycznych” – w odniesieniu do żywności zapewniającej spożycie 3 g kreatyny dziennie. Warunkiem stosowania oświadczenia jest informacja dla konsumenta, że korzystne działanie występuje w przypadku spożywania 3 g kreatyny dziennie. W przypadku tego oświadczenia zaznaczono ponadto, że może być ono stosowane wyłącznie w odniesieniu do żywności przeznaczonej dla osób dorosłych wykonujących ćwiczenia fizyczne o dużej intensywności.

            Ponadto w przypadku niektórych oświadczeń, zezwolenie na ich stosowanie zostało czasowo ograniczone.

Przykład:

  • „Naturalna inulina z cykorii, przyczynia się do prawidłowej pracy jelit poprzez zwiększenie częstotliwości wypróżniania”. Warunkiem stosowania tego oświadczenia jest informacja dla konsumenta, że korzystne działanie występuje w przypadku dziennego spożycia 12 g inuliny z cykorii. Ponadto oświadczenie to może być stosowane wyłącznie w odniesieniu do żywności, która dostarcza dziennej dawki wynoszącej przynajmniej 12 g naturalnej inuliny z cykorii – niefrakcjonowanej mieszaniny monosacharydów (< 10 %), disacharydów, fruktanów typu inuliny i inuliny uzyskanej z cykorii o średnim stopniu polimeryzacji ≥ 9.

            Czasowe ograniczenie stosowania tego oświadczenia na rzecz wnioskodawcy wynika z przedstawionych przez niego danych naukowych i innych informacji zawartych we wniosku, które zostały zgłoszone jako zastrzeżone i bez których nie mogłoby zostać wydane zezwolenie na stosowanie oświadczenia zdrowotnego. Po upływie pięciu lat oświadczenie to będzie mogło być stosowane zgodnie z dotyczącymi go warunkami również przez inne podmioty.          

 

WAŻNE:

  • Sposób sformułowania i przedstawiania oświadczeń

                Ponieważ oświadczenia zdrowotne muszą być prawdziwe, rzetelne, zrozumiałe i przydatne dla konsumenta, należy brać pod uwagę sposób                 sformułowania i przedstawiania oświadczeń. W przypadku, gdy oświadczenia mają dla konsumenta taki sam sens jak dopuszczone oświadczenie zdrowotne, ponieważ wskazują na taki sam związek miedzy kategorią żywności, daną żywnością lub jednym z jej składników a zdrowiem, oświadczenia te podlegają takim samym warunkom stosowania jak dopuszczone oświadczenia zdrowotne.

  • Dozwolone oświadczenie dozwolony składnik

                Decyzja o włączeniu do wykazu dopuszczonych oświadczeń, nie stanowi jednocześnie pozwolenia na dopuszczenie do obrotu substancji, której dotyczy    oświadczenie, ani decyzji, czy dana substancja może być stosowana w    środkach spożywczych, ani też klasyfikacji danego produktu jako środka spożywczego.

Oświadczenia w toku

Komisja Europejska zidentyfikowała pewną liczbę oświadczeń przedstawionych do oceny, odnoszących się do substancji roślinnych lub ziołowych, powszechnie znanych jako substancje „botaniczne”, w odniesieniu do których EFSA nie zakończył jeszcze oceny naukowej.

Ponadto istnieje szereg oświadczeń zdrowotnych, w odniesieniu do których wymagana jest dalsza ocena, zanim Komisja będzie w stanie rozważyć ich włączenie lub wyłączenie do wykazu dopuszczonych oświadczeń, lub które zostały ocenione, ale z uwagi na inne uzasadnione czynniki na tym etapie ich rozpatrzenie nie może zostać ukończone przez Komisję.

                Oświadczenia te znajdują się w opublikowanym na stronie internetowej Komisji Europejskiej  dokumencie: “Article 13.1 claims for which the evaluation by the European Food Safety Authority and the consideration by the Commission and the Member States is not finalized” –  tzw. liście pending i mogą być one stosowane pod warunkiem spełnienia wymagań rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie oświadczeń żywie­niowych i zdrowotnych dotyczących żywności.

Odrzucone oświadczenia – gdzie szukać?

Na stronie internetowej Komisji http://ec.europa.eu/nuhclaims/ znajduje się unijny rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności. W rejestrze tym, oprócz dopuszczonych do stosowania oświadczeń zdrowotnych znajdujących się w rozporządzeniu (UE) nr 432/2012, zamieszczono również wykaz oświadczeń odrzuconych oraz powody ich odrzucenia. Rejestr jest uaktualniany okresowo.

Przykłady odrzuconych oświadczeń z grupy I i przyczyny ich odrzucenia:

  • Przeciwutleniające działanie betakarotenu pomaga neutralizować wolne rodniki i zapobiega starzeniu się komórek. Beta-karoten bierze udział w ochronie tkanek ciała przed uszkodzeniami na skutek promieniowania UV– na podstawie oceny dowodów naukowych nie stwierdzono związku przyczynowo skutkowego pomiędzy przedmiotem oświadczenia, a deklarowanym działaniem.
  • Sok żurawinowy pomaga utrzymać w zdrowiu układ moczowy; Sokbrusznicy ma pozytywny wpływ na drogi moczowe; Sok żurawinowy ma korzystny wpływ na układ moczowy – żywność będąca przedmiotem oświadczenia nie została wystarczająco scharakteryzowana, co nie pozwoliło na ocenę oświadczenia.

Wnioski o udzielenie zezwolenia

                Dodawanie oświadczeń do znajdującego się w rozporządzeniu 432/2012 wykazu
w oparciu o nowo uzyskane dowody naukowe lub dodawanie do wykazu oświadczeń zawierających wniosek o ochronę zastrzeżonych danych wymaga złożenia do właściwego organu Państwa Członkowskiego UE (w Polsce funkcje tę pełni Główny Inspektorat Sanitarny) wniosku o włączenie oświadczenia do wykazu. Właściwy Organ Państwa Członkowskiego UE przekazuje wniosek wraz z wszelkimi informacjami dostarczonymi przez wnioskodawcę do EFSA, który wydaje w tej sprawie opinię naukową. Komisja po uwzględnieniu m.in. opinii EFSA i po konsultacji z Państwa Członkowskimi UE podejmuje decyzję w sprawie wydania zezwolenia.

Print Friendly
Print Friendly