POL
Logowanie
Zapamiętaj mnie
Zarejestruj konto

DLA KONSUMENTÓW I PRODUCENTÓW - CZYTAJMY ETYKIETY

mgr inż. Iwona Gielecińska

 

ZANIECZYSZCZENIA CHEMICZNE W ŻYWNOŚCI

 

 

Spis treści:

  1. Podział zanieczyszczeń żywności
  2. Regulacje prawne
  3. Przepisy prawne dotyczące zanieczyszczeń chemicznych żywności
  4. Nadzór nad bezpieczeństwem żywności
  5. Zalecenia dla konsumentów

 

Rozwój przemysłu i rolnictwa, stosowanie różnego rodzaju substancji chemicznych niemalże we wszystkich dziedzinach współczesnego życia oraz wiele innych źródeł zanieczyszczenia środowiska przyczyniają się do wzrostu ryzyka zanieczyszczenia żywności. Zanieczyszczenia do produktów spożywczych mogą przenikać z ziemi (np. nawozy), wody (m.in. ścieki i nawozy), powietrza (głównie pyły i spaliny) oraz dostawać się m.in. przy leczeniu zwierząt czy opryskiwaniu roślin środkami ochrony.

Zanieczyszczenia to substancje zanieczyszczające, zanieczyszczenia biologiczne oraz ciała obce, szkodniki lub ich części.

 

Substancja zanieczyszczająca to każda substancja nieumyślnie dodana
do żywności, która jest w niej obecna jako rezultat produkcji, przetwarzania,
obróbki wstępnej i termicznej, pakowania, transportu lub przechowywania
takiej żywności, lub jako rezultat skażenia środowiska.*

*Art. 3 ust. 3 pkt 38 ustawy z dnia 25.08.2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz.U. Nr 171 poz. 1225, z późn. zm.)

Podział zanieczyszczeń żywności

Zanieczyszczenia żywności, ze względu na ich źródło pochodzenia, można podzielić na:

1)     zanieczyszczenia będące ubocznym niezamierzonym skutkiem działalności człowieka, takie jak:

a)     zanieczyszczenia powstające w przemyśle i energetyce: emisje produktów spalania w postaci gazów i pyłów (zanieczyszczenie atmosfery), ścieki (zanieczyszczenie rzek, jezior oraz akwenów morskich, zanieczyszczenie gleb), których nie poddano prawidłowej utylizacji;

b)     zanieczyszczenia związane z transportem samochodowym, przede wszystkim emisja do atmosfery i opady ołowiu zawartego w paliwie (obecnie stosuje się benzynę bezołowiową);

c)      zanieczyszczenia związane z działalnością komunalną:

  • ścieki: osady ściekowe i ich niedostatecznie kontrolowana utylizacja jako dodatków do kompostów uprawowych oraz zanieczyszczenie akwenów wodnych,
  • wysypiska i spalarnie śmieci: potencjalne niebezpieczeństwo emisji do atmosfery wysoce toksycznych substancji organicznych;

2)     zanieczyszczenia wynikające z zamierzonego działania człowieka, takie jak:

a)     nadmierne lub stosowane niezgodnie z zasadami dobrej praktyki rolnej nawożenie mineralne, a niekiedy także nawożenie naturalne;
b)     nadmierne lub nieprawidłowe stosowanie środków ochrony roślin;
c)      niezgodne z dobrą praktyką weterynaryjną i zootechniczną stosowanie leków weterynaryjnych, głównie nieprzestrzeganie okresów karencji;

3)     zanieczyszczenia związane z procesami przetwarzania żywności,w szczególności przebiegającymi z zastosowaniem wysokich temperatur (np. wędzenie, smażenie, prażenie), stosowaniem różnych dodatków do żywności, pozostałościami środków myjących i dezynfekujących oraz substancjami migrującymi z instalacji, urządzeń, sprzętu, opakowań i naczyń, a także niewłaściwym przechowywaniem surowców i żywności, np. składowanie ziarna o zbyt wysokiej wilgotności.


Ze względu na czynniki wywołujące zanieczyszczenia można podzielić na:

  • zanieczyszczenia fizyczne (np. pestki owoców, różne ciała obce, takie jak piasek, kamyki, szkło, metale, kości, włosy itp.);
  • zanieczyszczenia chemiczne (m.in. kadm, ołów, rtęć, aflatoksyny, patulina, pozostałości pestycydów, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA), dioksyny, antybiotyki, substancje migrujące z materiałów opakowaniowych);
  • zanieczyszczenia biologiczne (m.in. Campylobacter, Salmonella, Listeria, Escherichia coli).

 

Żywność znajdująca się na rynku powinna być bezpieczna.

Regulacje prawne

Podstawowym aktem prawnym w zakresie bezpieczeństwa żywności, na poziomie Unii Europejskiej, jest rozporządzenie (WE) Nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz.U. UE L 31 z 1.2.2002), natomiast na poziomie krajowym – ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz.U. Nr 171, poz. 1225 z późn. zm.).

Wszystkie środki spożywcze produkowane i wprowadzane do obrotu muszą spełniać m.in. wymagania mikrobiologiczne oraz wymagania w zakresie najwyższych dopuszczalnych poziomów substancji zanieczyszczających czy pozostałości pestycydów. W przypadku niespełnienia choćby jednego z ww. wymagań żywność taka jest środkiem spożywczym szkodliwym dla zdrowia lub życia człowieka i nie może być wprowadzana do obrotu na polskim rynku. Jak wynika z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 178/2002, całkowitą odpowiedzialność za bezpieczeństwo żywności ponosi przedsiębiorca sektora spożywczego.

Przepisy prawne dotyczące zanieczyszczeń chemicznych żywności

Podstawowy akt prawny: rozporządzenie Rady Nr 315/93/EWG z dnia 8 lutego 1993 r. ustalające procedury wspólnotowe dla zanieczyszczeń w żywności (Dz.U. UE L 37 z 13.2.1993 z późn. zmi.).

Akty prawne określające maksymalne dopuszczalne poziomy substancji zanieczyszczających to:

  • rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1881/2006 z dnia 19 grudnia 2006 r. ustalające najwyższe dopuszczalne poziomy niektórych zanieczyszczeń w środkach spożywczych (Dz.U. L 364 z 20.12.2006) oraz 18 rozporządzeń zmieniających rozporządzenie Nr 1881/2006 wydanych w latach 2007–2015;
  • rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 396/2005 z dnia 23 lutego 2005 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości pestycydów w żywności i paszy pochodzenia roślinnego i zwierzęcego oraz na ich powierzchni (Dz.U. L 70 z 16.3.2005) wraz z prawie 50 rozporządzeniami zmieniającymi rozporządzenie Nr 396/2005 wydanymi w latach 2006–2014.

Nadzór nad bezpieczeństwem żywności

Surowce oraz żywność podlegają bieżącym kontrolom na każdym etapie ich produkcji i obrotu. W Polsce nadzór nad bezpieczeństwem żywności sprawują organy urzędowej kontroli żywności, przede wszystkim Państwowa Inspekcja Sanitarna oraz Inspekcja Weterynaryjna.

Oprócz działalności kontrolnej prowadzonej przez organy urzędowej kontroli, w Polsce od szeregu lat prowadzone są badania monitoringowe nad zawartością wybranych substancji zanieczyszczających w surowcach roślinnych i zwierzęcych oraz w żywności. Działania te również przyczyniają się do zmniejszenia ryzyka zagrożenia zdrowia konsumentów wynikającego z ewentualnego spożycia żywności o niewłaściwej jakości zdrowotnej.

Z uwagi na niekorzystne działanie substancji zanieczyszczających, a w szczególności ich zdolność kumulowania się w organizmie, liczne ośrodki naukowo-badawcze prowadzą również badania nad zawartością ww. związków w żywności oraz wycinkowe badania oceniające wielkość pobrania wybranych zanieczyszczeń z gotowymi posiłkami oraz całodziennym pożywieniem w różnych grupach populacyjnych, szczególnie w grupach bardziej narażonych, tj. wśród dzieci i młodzieży, kobiet ciężarnych i karmiących czy osób starszych, a także w grupach osób narażonych na daną substancję w warunkach pracy, np. górnicy, hutnicy itp.

 

Reasumując należy podkreślić, że dzięki prawidłowo prowadzonym działaniom na wszystkich etapach produkcji i obrotu, czyli „od pola do stołu”, a także bieżącej kontroli sprawowanej przez organy urzędowej kontroli, żywność znajdująca się na polskim rynku powinna być bezpieczna dla konsumentów.

 

Zalecenia dla konsumentów mające na celu wyeliminowanie ewentualnego zanieczyszczenia żywności substancjami zanieczyszczającymi bądź nawet ich częściowe usunięcie z żywności:

  • Podejmuj świadome decyzje, kupując produkty spożywcze!
  • Sprawdzaj na etykiecie produktu datę minimalnej trwałości i termin przydatności do spożycia! Nie spożywaj żywności przeterminowanej!
  • Nie kupuj żywności na zapas!
  • Nie kupuj żywności niewiadomego pochodzenia!
  • Starannie myj oraz obieraj warzywa i owoce!
  • Stosuj wyłącznie naczynia oraz pojemniki przeznaczone do kontaktu z żywnością (patrz na oznakowanie tych pojemników)!
  • Zamrażaj lub podgrzewaj w mikrofalówce żywność w naczyniach i pojemnikach przeznaczonych wyłącznie do tego celu (patrz na oznakowanie tych pojemników)!
  • Przyrządzaj żywność zgodnie z zaleceniami producentów podanymi na opakowaniu (m.in. wykorzystywany sprzęt, czas i temperatura obróbki termicznej)!

 

Konsumencie,Nie wyrzucaj śmieci, gdzie popadnie! Umieszczaj je w koszach na śmieci!

Pamiętaj, nie zanieczyszczaj środowiska, bo ono w znacznym stopniu wpływa na to, co jesz!

 

Print Friendly
Print Friendly